واژه انگل و بيماري هاي انگلي را زياد مي شنويم. اولين چيزي كه هنگام برخورد با اين واژه ها به ذهن خطور مي كند، كرم هاي انگلي هستند كه به خصوص در روده كودكان زندگي مي كنند و به سوءهاضمه و كاهش وزن آنها مي انجامند. ولي انگل ها، گسترده تر از اين حرف ها هستند. اساساً عنوان زندگي انگلي،بيانگر نوعي ارتباط زيستي بين دو موجود زنده است. در اين ارتباط موجود انگل (پارازيت) از وجود موجود ميزبان براي تامين غذا و گاهي به عنوان محيط زيست و مامن خود سوءاستفاده مي كند و موجود ميزبان، از اين ارتباط تنها متحمل ضرر و زيان مي شود. اين ارتباط زيستي، با همسفرگي يا همزيستي كه در آنها دو موجود زنده با هم ارتباط دارند ولي هيچ يك ضرري را متحمل نمي شوند متفاوت است.
با توجه به تعريف رابطه انگلي، همه عوامل زنده بيماري زا را مي توان نوعي انگل دانست. ويروس ها كه با رخنه به سلول ها، آنها را تبديل به كارخانه هاي توليدمثل خود مي كنند و باكتري ها كه در محيط داخلي بدن جاخوش كرده حاصل فعاليت و سوخت و ساز بدن را تصاحب مي كنند، نوعي انگل محسوب مي شوند. ولي در ميان اين همه انگل، كرم هاي انگلي روده اي كه چثه چندان كوچكي ندارند و به راحتي و آزادانه، غذاي مجاني به خرج ميزبان خود را مصرف مي كنند، بيشتر از بقيه حرص آدم را درمي آورند، ولي واقعيتش اين است كه اين موجودات مشمئزكننده هم اگر درست به رفتار و فعاليت هايشان دقت شود، جالب و قابل توجه هستند.
معروف ترين و شايد شايع ترين كرم انگل روده اي، كرمك يا انتروبيوس ورمي كولاريس است. اين كرم يك سانتي متري باريك و سفيدرنگ، در روده بزرگ مبتلايان كه معمولاً در سنين كودكي هستند، زندگي مي كند و عادت دارد در خارج از روده و بر روي پوست تخم گذاري كند. تخم گذاري و تحريك ناشي از فعاليت كرم، باعث خارش ناحيه مي شود. فرد مبتلا كه معمولاً كودك است، با اقدام به خارش، دست خود را به تخم كرمك آلوده مي كند و به اين ترتيب موجب انتقال بيماري به ديگران يا تشديد بيماري خود مي شود.
چرخه زندگي كرمك ساده است. تخم ها پس از خورده شدن در روده باز مي شوند و بچه كرم ها همان جا رشد كرده و بالغ مي شوند و خودشان تخم مي گذارند. درمان كرمك، ساده، بدون عارضه و موثر است. توصيه شده است در صورت كشف بيماري در يكي از اعضاي خانواده، با توجه بر قابليت سرايت آن، همه افراد خانواده تحت درمان قرار گيرند.
داروي ضدكرم، بر روي تخم كرم ها تاثير ندارد. به همين دليل، معمولاً براي اطمينان از موثر بودن درمان، يك هفته پس از مصرف دارو، مجدداً همان مقدار دارو تجويز مي شود تا كرم هايي كه در طي اين مدت از تخم بيرون آمده اند هم از بين بروند.
آسكاريس، كرم انگل روده اي ديگري است كه در سراسر دنيا منتشر است و بيماري ناشي از آن ميزان شيوع بسيار زيادي دارد. آسكاريس از كرمك گردن كلفت تر است. كرم بالغ، حدود ۲۰ سانتي متر طول دارد و به طور ساده مي توان گفت كه داراي ابعاد يك خودكار معمولي است.
چرخه زندگي آسكاريس، كمي پيچيده تر از كرمك است. هنگامي كه تخم آسكاريس خورده شود، لاروها در محيط روده از تخم خارج مي شوند. لاروها مي توانند ديواره روده را سوراخ كرده و به جريان خون راه يابند. گردش خون اين لاروهاي كوچك را از همه جاي بدن گذر مي دهد، ولي مقصدي كه بچه انگل ها به دنبال آن هستند، ريه هاست.
لاروها در ريه ها، از گردش خون خارج و به مجاري تنفسي وارد مي شوند. تحريك مجاري تنفسي، باعث پيدايش ترشحات از جنس خلط تحريك سرفه مي شود. بيمار سرفه مي كند و خلطي را كه لار و انگل در آن قرار گرفته از ريه خارج كرده و در بسياري از موارد، آن را مي بلعد. به اين ترتيب، لارها مجدداً وارد دستگاه گوارش مي شوند. اين بار، عاقلانه تر عمل مي كنند و همان جا مي مانند، رشد مي كنند، بالغ مي شوند و جفت گيري و تخم گذاري مي كنند. تخم ها با مدفوع دفع مي شوند و پراكنده شدن تخم ها در محيط و خورده شدن اتفاقي آنها، يك چرخه ديگر را دوباره آغاز مي كند.
حضور آسكاريس بالغ، در روده معمولاً علامت خاصي ندارد. هنگامي كه لاروها از روده خارج شده و به بافت هاي مختلف بدن مهاجرت مي كنند، معمولاً منجر به افزايش شمارش نوعي از گلبول هاي سفيد موسوم به ائوزينوفيل ها و همچنين بروز تب خفيف و سرفه مي شوند.
آلودگي شديد با آسكاريس، مي تواند عوارض وخيمي به همراه داشته باشد. اگر تعداد كرم ها در روده زياد شوند مخصوصاً اگر كرم ها تصميم بگيرند به دور خود بپيچند و اشكال حلقوي به وجود آورند، احتمال انسداد روده و يا مجاري غددي كه به روده باريك باز مي شوند وجود دارد. اين عارضه در صورت عدم درمان به موقع، حتي ممكن است به مرگ بينجامد.
آلودگي با آسكاريس، خصوصاً اگر تعداد كرم ها زياد باشد، مي تواند علتي براي سوء هاضمه باشد. كرم هاي انگل غذاي هضم شده و آماده جذب را مصرف مي كنند. اين امر، خصوصاً در كودكان مي تواند باعث بروز علائم سوء تغذيه و عدم وزن گيري مناسب شود. كرم هاي قلاب دار، شباهت هاي زيادي با آسكاريس دارند، چرخه زندگي آنها به آسكاريس شبيه است ولي اشكال بالغ آنها، مهاجم تر از آسكاريس هستند. كرم هاي قلاب دار، همان طور كه از اسم آنها برمي آيد، داراي قلاب ها يا زوايدي در ناحيه سر خود هستند كه توسط آنها مي توانند به ديواره روده متصل شوند.
اتصال كرم هاي قلاب دار به ديواره روده، تنها به منظور دست و پا كردن يك تكيه گاه نيست. اين كرم هاي شرور، ديواره روده را پاره مي كنند و بر رگ هاي خون دست مي يابند. از خون تغذيه مي كنند و باعث يك خونريزي خفيف ولي طولاني مدت به داخل روده مي شوند. اين خونريزي، به تدريج باعث كاهش ذخاير آهن بدن مي شود و به اين ترتيب كم خوني ناشي از فقر آهن ايجاد خواهد شد.
نقطه ضعف كرم هاي انگل روده اي، حساسيت آنها به داروهاي ضدانگل است. تشخيص آنها با مشاهده خود كرم يا تخم آنها حين آزمايش مدفوع ميسر است. اين عفونت هاي انگلي را مي توان از طريق درمان مناسب ضدكرم، به راحتي ريشه كن كرد