تاثير سه واريته سورگوم دانه اي بر کميت و کيفيت تخم مرغ مرغ هاي تخمگذار
محمد رضا عبادي ٬جواد پر رضا2 ٬ شهاب الدين مشرف3 ٬ محمد جواهري4
چکيده:
به منظور ارزيابي سه واريته سورگوم با سطوح مختلفت تانن بر عملکرد کمي و کيفي تخم مرغ مرغهاي تخمگذار ٬ ۱۹۵قطعه مرغ تخمگذار لگهورن به ۶۵ گروه ۳تايي تقسيم شد و تاثير سه واريته سورگوم (کم ٬ متوسط و پرتانن)که در سطوح ۲۵ ٬ ۵۰ ٬ ۷۵ و ۱۰۰ درصد جايگزين ذرت در جيره شاهد شد در طي ۱۲ هفته توليد مورد مطالعه قرار گرفت. جايگزيني سورگوم بجاي ذرت باعث افزايش توليد و وزن تخم مرغ شد٬ اما فقط افزايش وزن تخم مرغ معني دار بود(۰۵/۰>P).تاثير واريته و سطح جايگزيني سورگوم بر خصوصيات کيفي سفيده معني دار نبود اما با افزايش تانن مصرفي نسبت وزن سفيده به وزن کل تخم مرغ کاهش نشان داد.تاثير واريته بر تمام صفات کيفي پوسته و وزن زرده معني دار بود(۰۵/۰>P)٬بطوري که کمترين و بيشترين وزن زرده به ترتيب مربوط به واريته متوسط تانن و پرتانن بود.مصرف تانن همبستگي مثبت و معني داري با وجود لکه در زرده(۰۵/۰>P و۱۴/۰=r)نشان داد.اثر خطي و درجه دو مقدار مصرف تانن در اکثر صفات معني دار (۰۱/۰>P) بود ٬ بجز براي دو صفت مقاومت و وزن پوسته که تنها اثر خطي معني دار شد.ضرايب رگرسيون نشان داد که چنانچه مقدار مصرف تانن در کل دوره تخمگذاري از ۷/۱ درصد فراتر نرود عملکرد مرغان تخمگذار تحت تاثير قرار نخواهد گرفت.
کليد واژه ها: سورگوم٬تانن٬مرغ تخمگذار٬کميت وکيفيت تخم مرغ.
4.3.1 : اعضا هيات علمي و کارشناس مرکز تحقيقات منابع طبيعي و امور دام اصفهان
2 : عضو هيات علمي دانشکده کشاورزي ٬ دانشگاه صنعتي اصفهان
Effects of three sorghum grain cultivars on egg quantity and quality in laying hens
Ebadi, M.R.1, J.Pour-Reza2, Sh.Mosharaf3, M.javaheri4
Abstracr:
In order to assessement of three sorghum grain cultivar (SGC) containing low tannin , medium tannin and high tannin (LTS, MTS, HTS) on egg quantity and quality in laying hens 195 White Leghorn hens were divided to 65 triple group.Four SGC were substituted for corn in a control diet in levels of 25, 50 , 75 and 100 percent, and their effects were studied for 12 weeks.Results showed that substitution of SG for corn increased egg production and egg weight, but egg weight increasing was significant only (p<0.05). Cultivar and level of substitution had no significant effects on albumen quality.Also, when tannin intake increased albumen weight/ egg weight ratio decreased (p>0.05).Effect of cultivar was significant on yolk weight and shell quality (p<0.05).Tannin intake had a significant positive correlation on yolk malting (r=0.14, p<0.05) and a negative correlation on shell tickness(r=-0.14 , p<0.05). linear and quadratic effects of tannin intake were significant on most of the uaits.Regression coefficient showed that if tannin intake was less than 1.7% had no any negative effect on laying hens performance.
Key words: sorghum grain, tannin, laying hens, egg quantity and quality.
1,3,4 : Isfahan Research Center for Natural Resources and Animal Sciences
2 : Isfahan Technology University
مقدمه:
افزايش توليد مرغ و تخم مرغ ٬ افزايش هزينه های توليد٬ شرايط آب و هوايی و سياستهای اقتصادی از عواملی هستند که امروزه پرورش دهندگان طيور را بيشتر از پيش ترغيب می کند که در تنظيم جيره به منابع جايگزين از حيث قيمت٬ ارزش غذايی٬ قابليت دسترسی و تاثير آن بر کميت و کيفيت محصول توجه ويژه ای داشته باشند. با توجه به قرار گرفتن کشورمان در کمربند خشک زمين و مشکل کمبود آب٬ همچنين افزايش قيمت جهانی ذرت و حجم واردات اين غله و سهم آن در جيره طيور به نظر می رسد سورگوم با دارا بودن خصوصيات ويژه زراعی و ارزش غذايی تقريبا مشابه٬ جايگزين مناسبی برای ذرت باشد.
با مطالعه بر روی ارقام مختلف سورگوم که مناسب برای شرايط آب وهوايی ايران معرفی شده بودند مقدار انرژی آنها از ۳۵۵۲-۲۵۸۷ کيلوکالری در کيلوگرم و پروتيين ۹۸/۱۳-۴۸/۹ درصد و تانن ۰۲/۰-۹۹/۰ درصد تعيين شد.اين دامنه تفاوت در ترکيبات شيميايی مطالعه ارقام مختلف را ضروری می سازد.جهت تعيين اثرات سورگوم و تانن بر کميت و کيفيت تخم مرغ در ايران هيچ مطالعه ای انجام نشده و گزارشات منتشره در مورد تاثير تانن های سورگوم در اين زمينه در جهان اندک است.ليکن مطالعات انجام شده با استفاده از اسيد تانيک٬ بعنوان منبع تانن٬ از کاهش توليد وکيفيت تخم مرغ خبر می دهند. توليد تخم مرغ مرغهای دارای زرده خال دار و يا زرده بدون رنگ در مرغان تخمگذار تغذيه شده با جيره های حاوی ۲ يا ۴ درصد اسيد تانيک افزايش يافت٬ اما وارد نمودن سورگوم های حاوی تانن بالا تا سطح ۴۰ درصد هرچند گرايش به سمت کاهش توليد تخم مرغ را نشان داد موجب اثرات مشابه نشد.طی آزمايشی با مصرف کنجاله گلوتن سورگوم در مرغان تخمگذار کاهش معنی دار درصد تخمگذاری گزارش گرديد اما هيچ تاثيری بر رنگ زرده٬ ضخامت پوسته٬ واحدها و يا وزن تخم مرغ ديده نشد.هرچند در برخی ديگر از آزمايشات کاهش معنی داری در توليد تخم مرغ٬ ضخامت پوسته و رنگ زرده در مکرغان تخمگذار تغذيه شده با جيره های حاوی سورگم پر تانن و پروتئين خام پايين گزارش شده است.
لذا به منظور تعيين ارزش غذايی و ارزيابی واريته های مختلف سورگوم با توجه به سطح تانن در جيره مرغهای تخمگذار و بررسی اثرات کمی و کيفی آنها بر تخم مرغ مطالعه حاضر طراحی و اجرا شد.
مواد و روش ها:
در اين تحقيق سيزده جيره مورد مطالعه قرار گرفت.در جيره شاهد غله غالب ذرت بود و دوازده جيره ديگر شامل سه واريته سورگم کم تانن (۱۳۸/۰٪)٬متوسطتانن(۲۴۱/۰٪)و پر تانن(۳۷۷/۰٪)بودند که در چهار سطح ۲۵٬ ۵۰٬ ۷۵٬و۱۰۰ درصد جايگزين ذرت در جيره شاهد شدند.جيره ها بر اساس احتياجات غذايی مرغان تخمگذار بطوری تنظيم شدند که همگی از نظر انرژی و پروتئين يکسان بودند.جهت بررسی اين جيره ها ۱۹۵ قطعه مرغ تخمگذار از نژاد لگهورن سويه هايلاين درون ۶۵ قفس و در هر قفس سه قطعه مرغ قرار گرفتند٬بطوری که برای هر گروه تيماری ۵ تکرار در نظر گرفته شد.مدت آزمايش ۱۲ هفته٬از سن ۲۵ هفتگی تا ۳۷ هفتگی بود. توليد و وزن تخم مرغ٬ مصرف غذا و ضريب تبديل در پايان هر هفته تعيين و محاسبه می شد.جهت بررسی صفات کيفی تخم مرغ در سه روز آخر هفته های چهار٬ هشت و دوازدهم آزمايش تخم مرغها جمع آوری و از هر تکرار سه عدد تخم مرغ انتخاب و مورد بررسی قرار گرفت. برای بررسی کيفيت سفيده با استفاده از دستگاه اندازه گيری ارتفاع سفيده و تعيين واحد ها و ٬ شاخص زرده با استفاده از کوليس٬ و تعيين ارتفاع و قطر زرده٬ مقاومت پوسته بوسيله دستگاه مقاومت سنج و ضخامت پوسته با دستگاه ميکرومتر تعيين گرديد. برای برآورد اثر جيره های آزمايشی بر روی صفات مذکور آناليز داده ها در قالب طرح کاملا تصادفی صورت گرفت. برای تعيين اثر سطوح مختلف جايگزينی و نيز تاثير رقم سورگوم بر روی صفات مذکور تيمار شاهد حذف و با استفاده از مدل ديگری داده ها در قالب طرح کاملا تصادفی به روش فاکتوريل مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.همچنين برای برآورد اثر تانن دريافتی و تاثير آن بر صفات مذکور و تفکيک ساير عوامل ٬ تانن مصرفی بعنوان يک متغير کمکی منظور شد و اثر آن از طريق تجزيه کوواريانس برآورد شد.آناليز داده ها با استفاده از نرم افزار SAS صورت گرفت.
نتايج و بحث:
نتايج حاصل از اين آزمايش نشان دهنده اين مطلب بود که در اکثر جيره های حاوی سورگوم٬ درصد توليد تخم مرغ و وزن تخم مرغ در مقايسه با جيره شاهد بالاتر بود.مطالعات نشان داد که مصرف انرژی يکی از مهم ترين عوامل موثر در توليد تخم مرغ می باشد٬ در صورتی که مصرف پروتئين زمانی در ميزان توليد تخم مرغ موثر خواهد بود که دريافت انرژی دارای محدوديت باشد و از آنجا که مصرف خوراک در جيره های حاوی سورگوم بيشتر از جيره شاهد بود٬ به نظر ميرسد توليد بيشتر در سطح ۱۰۰ درصد جايگزينی به دريافت بيشتر انرژی خالص مربوط باشد.همچنين افزودن روغن به جيره دارای سورگوم پر تانن جهت تامين انرژی احتمالا باعث بهتر شدن توليد و بالا رفتن وزن تخم مرغ در اين گروه گرديده است.نتايجاين آزمايش با ساير گزارشات که عنوان شده با جايگزينی سورگوم بجای ذرت توليد تخم مرغ کاهش می يابد مغايرت دارد.اين تناغض را می توان به تفاوت رقم و مقدار تانن موجود در ارقام سورگو نسبت داد.همچنين بر طبق گزارش الکين عوامل ديگری غير از تانن بر قابليت هضم و فراهمی مواد مغذی در سورگو دخالت دارند که مي تواند دليلی بر کاهش تولی و وزن تخم مرغ در سورگم متوسط تانن در مقايسه با دو رقم ديگر باشد .مدارک زيادی وجود دارد که بيانگر تاثير اندک جيره بر ارتفاع سفيده تخم مرغ می باشد٬ مگر آنکه جيره حاوی مقدار زيادی واناديوم باشد و عموما نشان دادن نقش تغذيه بر کيفيت سفيده مشکل است.نتايج اين آزمايش نيز مطابق با ساير گزارشات مبنی بر عدم تاثير جيره های حاوی سورگو بر کيفيت سفيده بود. اما با وارد کردن اثر تانن مصرفی به داخل مدل آماری اختلاف بين سطوح مختلف جايگزينی در نسبت وزن سفيده به وزن کل معنی دار شد(۰۵/۰>P). در بررسی اثر رقم و سطح جايگزينی ٬ تنها اثر رقم بر وزن زرده معنی دار شد (۰۵/۰>P)و بيشترين وزن زرده در جيره ای که رقم پرتانن جايگزين ذرت شده بود حاصل شد و کمترين وزن زرده نسبت به وزن کل مربوط به جيره دارای سورگوم متوسط تانن بود. همچنين همبستگی مثبت و معنی داری بين وجود لکه و مصرف تانن بدست آمد(۰۵/۰>P و۱۴/۰=r)٬ که مشابه با نتايج فرای و همکاران بود. تمامی صفات کيفی پوسته تحت تاثير رقم سورگم متوسط تانن و ذرت بود. اما سطح جايگزينی تنها بر روی وزن پوسته تاثير معنی داری داشت٬ و بر مقاومت و ضخامت پوسته بی تاثير بود. سل و همکاران بيان نمودند که تانن بطور معکوس ضخامت پوسته و وزن مخصوص آنرا کاهش می دهد و در اين رابطه سطح پروتئين و متيونين جيره می تواند موثر باشد. زيرا که تانن با کاهش هضم و جذب پروتئين ٬اسيد های آمينه و برخی از مواد معدنی تعادل اسيد - باز خون را تغيير می دهد و اين تغيير در کاتيون و آنيونهای خون بر روی دسترسی يون کربنات جهت آهکی شدن پوسته موثر می باشد. هر چند تمام صفات پوسته با مصرف تانن همبستگی منفی داشتند ولی تنها ضخامت پوسته همبستگی معنی داری را با مصرف تانن نشان داد(۰۵/۰>P و۱۴/۰-=r).تحت شرايط اين آزمايش می توان نتيجه گرفت که با جايگزينی سورگوم بجای ذرت در جيره مرغهای تخمگذار٬ حتی در ارقام پر تانن٬ عملکرد آنها کاهش نخواهد يافت و تنها با افزايش سهم سورگوم در جيره٬ کيفيت پوسته تخم مرغ اندکی کاهش می سابد که می توان با مکمل کردن اينگونه جيره ها با مواد پروتئينی٬ اسيدهای آمينه٬ چربی و مواد معدنی بر اين مشکل نيز فائق آمد.
|
جدول ۱- تاثیر رقم سورگوم و سطح جایگزینی بر صفات کمی و کیفی تخم مرغ
|
صفت |
رقم |
سطح |
|
سورگم کم تانن |
سورگم متوسط تانن |
سورگو پر تانن |
ذرت |
SE |
25 |
50 |
75 |
100 |
SE |
|
تولید تخم مرغ(%) وزن تخم مرغ(g) وزن سفیده(g) وزن سفیده/ وزن کل(%) واحد هاو وزن زرده(g) وزن زرده/وزن کل(%) شاخص زرده وزن پوسته(g) وزن پوسته/وزن کل(%) مقاومت پوسته(kg/cm2) ضخامت پوسته(mm) |
84/7 54/95a 36/37ab 64/93bc 96/17 14/26ab 25/45a 0/442ab 5/398c 9/65b 2/57ab 0/387a |
82/67 54/35b 35/85b 64/88c 96/95 13/95b 25/25b 0/44b 5/413a 9/82a 2/58a 0/386ab |
85/99 55/15a 36/79a 64/99b 95/7 14/41a 25/44a 0/45a 5/406b 9/56b 2/46b 0/384b |
82/52 54/29b 36/54ab 65/8a 95/9 14/32ab 25/58a 0/442ab 5/280d 9/51b 2/6a 0/4030a |
8/0 17/0 22/0 12/0 67/0 12/0 14/0 26/0 04/0 09/0 06/0 003/0 |
82/36c 55/12ab 36/63 65ab 96/63 14/34a 25/46ab 0/45a 5/44ab 9/68ab 2/52 0/388 |
85/96ab 54/46b 36 64/72a 95/39 14/13b 25/41ab 0/43b 5/43ab 9/79a 2/58 0/388 |
82/79bc 55/26a 36/63 65/1b 97/07 14/17b 25/19b 0/44ab 5/45a 9/7a 2/54 0/385 |
86/59a 54/43b 36/08 64/91ab 96 14/16b 25/47a 0/44ab 5/3b 9/55b 2/5 0/382 |
92/0 19/0 26/0 14/0 77/0 14/0 16/0 3/0 05/0 1/0 07/0 003/0 |
|
a-c میانگین هایی که در هر ردیف با حروف متفاوت نشان داده شده اند تفاوت معنی دار در سطح 5 درصد دارند. |
|
منبع:اين مقاله را می توانيد در پايگاه تخصصی زيست شناسی ايران مشاهده کنيد. www.parsbiology.com