اگر بخواهيم سودمندي گله شيري به حداکثر برسد مستلزم آنست که بازده توليد مثلي در سطح بالايي نگه داشته شود. ايفاء نقش توليد مثلي در يک گله شيري فاکتور مهمي از عملکرد سياست مديريتي است. و تاثير اين سياست مديريتي در اداره روزبه روز گله نشانه ميزان صحيح اجراء شدن عملکرد توليد مثلي گله خواهد بود. اولين گام در ارزيابي عملکرد توليد مثلي داشتن ابزارهاي کليدي تشخيص هويت و استفاده از آنها بعنوان راهنماي توسعه يا اصلاح سياست هاي مديريتي گله تکرار آن است. فاصله زايش بايد بعنوان نقطه شروع در ارزيابي اولين عملکرد گله باشد. براي توليد حداکثر ، فاصله زايش را بايد از 3/2 تا 8/12 ماه رساند.
وقتي که فاصله زايش خيلي بيشتر از اين ميزان باشد، توليد شير به صورت معني داري کاهش مي يابد، زمانيکه فاصله زايش بيش از 6/13 ماه باشد سرعت اين افت زيادتر مي شود. براي تشخيص اينکه چرا فاصله هاي زايشي طولاني وجود داد ، يک برسي عملکردي در چهار ناحيه بايد صوت گيرد :
1- سياست مديريتي و فيزيولوژي
2- تشخيص فحلي
3- نرخ آبستني
4- سلامتي گله
طرح کلي در جدول شماه يک، اهداف مديريت تحقق گرا براي روزهاي باز که بايد بعنوان محک در ارزيابي توليد مثلي گله شما مورد استفاده قرار گيرند. شناخت نقاط قوت و ضعفهاي برنامه توليد مثلي نوع تصميمات مديريتي که ممکن است سودآورترين باشد را، مشخص خواهد کرد.
جدول 1 : تفسير سطوح مختلف روزهاي باز

سياست مديريتي:
عملکرد توليد مثلي در يک گله تاثير پذيرفته از مجموعه سياستهاي مختلف مديريتي است. مديراني که اهميت عملکرد خوب را مي دانند معمولا از خسارتهاي که درآمد باالقوه رخ مي دهد، هنگامي که فاصله گوساله زايي خيلي زياد است و همچنين وقتي که نسبت حذف توليد مثلي خيلي زياد است، يک درک صحيحي دارند.
مديريت صحيح توليد مثل در طي دوره خشکي آغاز مي شود.گاوهايي که تجربه مشکلات گوساله زايي دارند و گاوهايي که توازن انرژي منفي به ميزان زياد بعد از گوساله زائي دارند آهسته تر چرخه هاي(توليد مثلي)خود را از سر خواهند گرفت.
مشکلات توليد مثلي بندرت ناگهاني ظاهر مي شوند و آنها بندرت بعلت يک مورد انفرادي هستند. يکي از بهترين معيارهاي سياست مديريتي اثرات عملکرد توليد مثلي است که منعکس شده از فاصله زايش تا اولين تلقيح مي باشد. جدول شماره 2 يک تفسير از زايش تا اولين تلقيح و تمرين مديريت در ناحيه عملکرد توليد مثلي گله ارائه مي دهد.
جدول2 : تفسير فواصل مختلف براي روزها تا اولين تلقيح

تشخيص فحلي :
تشخيص فحلي درست و خوب يکي از مهمترين فاکتورها در کوتاه کردن فاصله گوساله زايي است. بيشترين تاکيد بايد براي زود تشخيص دادن فحلي تمام گاوها (قبل از 50 روز، بعد از زايمان) و همچنين پيش بيني به موقع دوره هاي فحلي قرار گيرد.همه گاوهايي که فحلي را تا 50 روز ظاهر نميکنند، بايد توسط يک دامپزشک معاينه شوند تا مشخص شود شايد رحم عفوني شده باشد يا تخودانها غير فعال شده يا تشکيل کيست داده اند. توجه ويژه اي به مشکلات قبل از زايش گاوها، و بخصوص گاوهايي که سه بار يا بيشتر تلقيح شده اند بايد اختصاص يابد. آگاهي از درصد فحلي هاي قابل تلقيح در ارزيابي برنامه تشخيص فحلي ضروري است.
براي همه دامداران درصد فحلي هاي قابل تلقيح مشخص شده مي تواند ارزيابي شود با استفاده از فرمول زير:

اين فرمول بر اين فرض استوار است اولين فحلي قابل تلقيح حيوان بيش از يک دوره انتظار 45 روز مشاهده خواهد شد، به طور متوسط 55 روز بعد از زايش، درصد فحلي هاي قابل تلقيح تشخيص داده شده مي تواند توسط فرمول زير تخمين زده شود.

مشکلات توليد مثلي بندرت ناگهاني ظاهر مي شوند و آنها بندرت بعلت يک مورد انفرادي هستند.
تعداد فحلي ها مي تواند افزايش يابد اگر دامداران:
1- فاکتور هاي موثر براي نشان دادن فحلي را بشناسند
2- همه فحلي هاي مشاهده شده را ثبت کنند و رکوردها را در پيش بيني فحلي بکار گيرند
3- استفاده از کمک(افراد ديگر) براي تشخيص فحلي با دقت بيشتر
4- آگاهي از درصد فحلي هاي قابل تلقيح مشخص شده
نرخ آبستني :
اين يک طبقه بندي گسترده است زمانيکه رکوردهاي توليد مثلي ارزيابي مي شوند. نرخ آبستني در اولين تلقيح يک تخمين مفيد را از نرخ آبستني براي يک گله تعيين مي کند اگر چه، آن يک اندازه گيري است که ترکيبي از اثرات کيفيت اسپرم و تکنيکهاي تلقيح، مي باشد بعلاوه فاکتورهاي محيطي شامل دما استرس را نيز در بر مي گيرد تلقيح ها در آبستني بايد بر اساس راهنمايي هاي جدول 3 تفسير شوند.
جدول3: نسبت بين تلقيح هاي توليد مثلي و سطوح باروري

سلامت گله :
عملکرد توليد مثلي در يک گله شيري به ميزان زياد تحت تاثير سلامت گله است. رعايت اصول بهداشتي بطور شايسته و برنامه واکسيناسيون از عفونتها و بيماريها ي توليد مثلي جوگيري مي کند.
اثرات اختلالات در عملکرد توليد مثلي، حذف و سوددهي در گاوهاي پير خيلي بيشتر و شديدتر است.
در گاوهايي که در موقع گوساله زايي نيز به کمک دارند و يا براي جفت ماندگي درمان مي شوند عفونت هاي رحمي و کيستيک تخمدانها بيشتر مشاهده مي شوند.

بنابراين، کليد جلوگيري از خسارات مربوط به اختلالات توليد مثلي بيشتر
بايد در پيشگيري از اين قبيل اختلالات يافت شود، نه در درمان آنها.

ترجمه : دکتر فرهنگ فر، مهندس نعيمي پور
و سيد جواد واشان
از اعضاي هيئت علمي دانشگاه بيرجند

Refrence : Raymond L.Nebel, Your Herd Reproductive Status, Virginia Cooperative Etension, Dairy Publication 404-005