|
صادقيان سيديعقوب,عبدالهيان نوقابي محمد,ابراهيميان حميدرضا
دقت و صحت آزمايش هاي زراعي چغندرقند به ويژه مقايسه ارقام در شرايطي که بخواهيم پارامترهاي مختلف يک مدل آماري را به درستي برآورد نماييم، تحت تاثير نوع طرح آماري، آرايش تيمارها، تکنيک هاي آزمايشي و تعداد تکرار قرار دارد. ارزيابي تيمارهاي زراعي و يا آزمون ارقام جديد جهت ثبت يا تعيين ارزش زراعي آنها در مزرعه و يا گلخانه، احتياج به طرح آماري مناسب دارد. شرايط و عوامل مختلفي از جمله ژنوتيپ، مکان، سال، تکنيک هاي زراعي و غيره بر عملکرد مواد گياهي دخالت دارند که بعضي از اين عوامل قبل از اجراي آزمايش شناخته شده نيستند و باعث تغييراتي مي شوند که دقت و صحت يک آزمايش به زراعي يا به نژادي چغندرقند در مزرعه را تحت تاثير قرار مي دهند. علاوه بر عوامل تحت بررسي، تغييرات خارجي را به عنوان "اشتباه آزمايش" مي توان نام برد. نوع و مقدار اشتباه آزمايشي ممکن است از منابع مختلف منشا گرفته باشد که مهمترين آنها شامل دقت و صحت تکنيک ها و اندازه گيري ها و نوع طرح آزمايشي مي باشد. انتخاب طرح آزمايشي، تابعي از تعداد عوامل موثر در آزمايش و شرايط اجراي آنها مي باشد. در طرح هاي بلوکي، قرار گرفتن کرت ها بايد در جهتي باشد که آثار ناشي از اختلاف خاک، تغذيه و عمليات زراعي در اشتباه آزمايشي به حداقل برسد. براي اين منظور بايد جهت بلوک هاي آزمايش عمود بر جهت کاشت باشد. مزرعه آزمايشي مناسب در کاهش واريانس اشتباه بسيار موثر است و رويش يکنواخت بذر چغندرقند علاوه بر خصوصيات ژنتيکي بستگي به کيفيت عمليات خاک ورزي و آماده سازي بستر خاک دارد. اندازه کرت و تعداد بوته در هر کرت در زمان ياداشت برداري بسيار مهم است. به طوريکه با افزايش سطح کرت چغندرقند اشتباه بين کرت هاي آزمايشي تا حدي کاهش و سپس افزايش مي يابد. يکنواختي کرت به اندازه آن بستگي دارد. کرت هاي بزرگ اشتباه آزمايشي را افزايش و کرت هاي کوچک دقت آزمايش را کاهش مي دهد. سطح متوسط کرت و تعداد بوته در کرت در زمان يادداشت برداري و برداشت نهايي بايد در حدکافي باشند تا اشتباه آزمايشي همواره در سطح حداقل باقي بماند. چنانچه مقايسه ارقام در چند سال و چند منطقه انجام گيرد، اثرات ثابت يا تصادفي عوامل تغييرات در مدل آماري با توجه به ماهيت آنها بايد طوري در نظر گرفته شوند که برآورد دقيقي از واريانس آن عوامل بدست آيد. در طرح هاي مقايسه ارقام چغندرقند عمدتا از طرح بلوک هاي کامل تصادفي و طرح هاي لاتيس استفاده مي شود که هرکدام مزايا و معايبي دارند. به منظور کاهش واريانس اشتباه و افزايش دقت آزمايش، مقايسه ارقام در مزرعه بايد طوري اجرا شود که بلوک هاي کامل و يا بلوک هاي ناقص (طرح لاتيس) در خاک يکنواخت قرار گيرند. از آنجايي که رقابت بين ارقام تجاري چغندرقند از نظر صفات کمي و کيفي بسيار نزديک است، بنابراين بکارگيري مدل آماري مناسب بر اساس نوع و ماهيت عوامل تغييرات موجـب برآورد دقيقي از عملکرد تيمارهـا مي شود و آن نيز منجر به گزينش ارقـام و لاين هاي برتر در آزمايش هاي به نژادي مي گردد.
كليد واژه: چغندر قند، طرح آزمايشي، مقايسه ارقام، کرت آزمايشي و نمونه برداري
|
