ترجمه:
مهندس آرش جوانمرد- مهندس محمد رضا كريميان
مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي آذربايجان شرقي

جوجه هاي گوشتي قادرند بدون دسترسي به غذا، هفته ها به حيات خود ادامه دهند ولي آنها تنها چندين روز قادر به تحمل بي آبي هستند لذا تامين مناسب آب و بخصوص كيفيت آب مصرفي، از مهمترين مسائل مديريتي موجود در سالنهاي پرورش جوجه هاي گوشتي محسوب مي شود.

مقدمه:
در سالهاي اخير، يكي از متداولترين سيستمهاي آبخوري مورد استفاده در سالنهاي پرورش جوجه هاي گوشتي، سيستم آبخوري قطره اي مي باشد. از مزاياي اين سيستم آبخوري، كاهش هزينه هاي كارگري و آسان نمودن عمليات تامين آب مورد نياز براي سالن و همچنين فراهم آوردن آب با كيفيت مناسب براي جوجه هاي مورد پرورش مي باشد. اگر چه نصب اين سيستم در سالن پرورش سودمنديهاي قابل توجهي را به همراه خواهد داشت با اين وجود در صورت عدم اعمال يك برنامه مديريتي جامع و مناسب، اين سيستم آبخوري قادر به برآورد سودمنديهاي مورد انتظار نخواهد بود، چرا كه نصب آبخوري قطره اي در سالن، مطمئنا نياز به داشتن معلومات پيشين و اداره صحيح سيستم مذكور را خواهد مي طلبد. در بسياري از سالنهاي كه از اين سيستم آبخوري استفاده شده و با اين وجود دچار مشكلات عديده اي هستند، غالبا ضعف آشكار مديريتي در اداره اين سيستم به چشم مي خورد. اين مقاله مروري اجمالي بر نكات مديريتي پيرامون كاربرد سيستم آبخوري قطره اي در سالنهاي پرورش جوجه هاي گوشتي خواهد داشت.
مصرف آب:
آب مهمترين ماده مغذي مصرفي بوسيله يك موجود زنده مي باشد. يك پرنده قادر است چندين روز بدون دسترسي به غذا زنده بماند اما تنها چندين روز بي آبي را تحمل مي كند. هدف از نصب هر سيستم آبخوري در سالن پرورش ، فراهم كردن آب كافي براي دستيابي به مناسبترين ميزان رشد، افزايش بازده مصرف خوراك و افزايش عملكرد توليدي آنها مي باشد. جوجه هاي گوشتي به مقدار زيادي آب احتياج دارند بطوري كه ميزان آب مصرفي يك جوجه گوشتي 5 پوندي در طول مدت پرورش، 15 پوند مي باشد كه اين مقدار معادل 2/2 گالن آب مي باشد. در همين شرايط مقدار خوراك مصرفي در حدود 10 پوند براي اين جوجه برآورد شده است. تحقيقات و مطالعات اخير در مورد ميزان روزانه مصرف آب در جوجه هاي گوشتي منتج به بدست آمدن فرمول زير شده است:

0/18 اونس × سن جوجه در آن روز = مصرف آب مصرف روزانه
3/1035 گرم× سن جوجه در آن روز = مصرف آب مصرف روزانه

به عنوان مثال يك جوجه گوشتي در سن 10 روزگي قادر است تا 8/1 اونس آب را در طول 24 ساعت مصرف كند، اطلاع از حجم كل آب مصرفي روزانه در سالنهاي پرورش جوجه هاي گوشتي بسيار حائز اهميت است و از لحاظ مديريتي ميزان آن قبلا بايد تخمين زده شود، چرا كه غالبا مصرف آب در سالن همراه با تجويز داروهاي خوراكي، واكسنها و ساير ويتامينها و الكتروليتهاي مورد نياز مي باشد. و لذا به جهت اطمينان از وجود غلظت مناسب اين مواد مغذي مورد نياز در آب مصرفي پرنده، ابتدا بايد مقدار كل آب مصرفي روزانه مورد نياز در يك سالن با ظرفيت جوجه مشخص تخمين زده شود. بعلاوه بررسي مقدار آب مصرفي روزانه در هر سالن پرورش، و مقايسه مقدار آن با حالاتي كه گله جوجه هاي گوشتي مبتلا به بيماري خاص يا يك مشكل مديريتي شده اند، دستيابي به استنتاجات علمي و يافتن روابط موجود بين مسائلي همچون بروز بيماري و كاهش مصرف آب را امكانپذير خواهد نمود و لذا در حالات مشابه آتي كه مرغدار كاهش مصرف آب را مشاهده مي كند، بموقع از احتمال وجود يك مشكل در سالن پرورش آگاه خواهد شد. جدول شماره يك نيازهاي روزانه جوجه هاي گوشتي به آب را تحت دماهاي مختلف سالن نشان مي دهد.

مزايا و معايب سيستم آبخوري قطره اي:
از مزاياي بارز آبخوري قطره اي، كاهش هزينه هاي كارگري مي باشد. بعضي از سيتمهاي آبخوري دستي مانند آبخوريهاي زنگوله اي و فنجاني شكل، همواره نياز به تعويض مداوم و روزانه و همچنين ضدعفوني مكرر دارند. انجام فعاليت بدني طاقت فرسا و نياز به زمان طولاني براي تعويض آبخوريهاي دستي، شايد بتواند بعضي از انگيزه هاي استفاده از آبخوريهاي قطره اي را توجيه كند. نبايد فراموش كرد كه آبخوري قطره اي به حداقل زمان ممكن براي تميز كردن احتياج دارد. بسياري از مقالات علمي، بازده مفيد اين نوع آبخوريها را در مقايسه با آبخوريهاي ديگر به گزارش داده اند. چند مطالعه نيز نشان دادند كه در گله ايي كه از آبخوري قطره اي در سالن استفاده مي شود، ضريب تبديل غذايي به طور معني داري بهبود يافته است. مقالات متعدد و كافي وجود دارد كه از تاثير نوع آبخوري نصب شده در سالن بر روي وضعيت بهداشتي گله، حكايت دارد. بطوري كه زماني كه آبخوري قطره اي در سالن تعبيه مي شود، ميزان مرگ ومير و آلودگي باكتريايي و هزينه هاي درمان تقريبا هميشه كمتر از هزينه هاي حاصل از وجود آبخوريهاي ديگر مي باشد. همچنين تاثير انكارناپذير كاربرد اين سيستم آبخوري در كاهش رطوبت بستر و ايجاد يك بستر مناسب در سالن كاملا ثابت شده است. بهر حال طراحي سيستم آبخوري كه هيچگونه عيبي در آن نتوان يافت، هنوز از افقهاي تحقيقاتي بسياري از شركتهاي تجاري محسوب مي شود و هنوز هم ارائه ايده وابتكار در جهت بهبود چنين سيستمهايي ادامه دارد. به هر حال نبايد هرگز به يك روي سكه نگاه كرد و نبايد از معايب آبخوريهاي قطره اي نيز غافل بود. به عنوان مثال هزينه اوليه نصب چنين سيستمي همواره بالاتر از سيستمهاي ديگر مي باشد و عملا نياز به صرف 30 درصد، هزينه بيشتر نسبت به ساير سيستمها متداول و دستي دارد. تعمير و استهلاك اين سيستم، نيز از جنبه اي ديگري است كه همواره هزينه هاي را در بر داشته است كه گاها اين هزينه ها چشمگير مي باشد. مكانيزم كار اين نوع آبخوري همواره بسته به نام شركت سازنده و نوع مدل مورد استفاده دارد. بهر حال مديريت آبخوري قطره اي نسبت به ساير سيستمها، پيچيده تر مي باشد و هر گونه اشتباه در اداره اين سيستم مطمئنا خسارات غير قابل جبراني را به بار خواهد آورد بطوري كه عدم توجه به مسائل مديريتي موجود در استفاده از اين آبخوري همواره با اتلاف سرمايه همراه بوده است. بعضي از پرورش دهندگان جوجه هاي گوشتي براين باورند كه نوع خاصي از اين سيستم آبخوري باعث ايجاد محدوديت در رشد جوجه هاي گوشتي مي گردد و بخصوص اينكه با افزايش سن جوجه هاي داخل سالن اين محدوديت به طور آشكار قابل مشاهده مي باشد. اين حالت عمدتا در سالنهاي احداث شده در آب و هواي بسيار گرم مشاهده مي شود كه جوجه ها نمي توانند به خوبي آبخوريهاي دستي آز آبخوري قطره اي استفاده كنند.اگر چه مقالات محدودي چنين فرضيه را رد مي كنند با اين وجود در آب و هواي بسيار گرم رعايت بعضي اصول براي اجتناب از بروز احتمالي اين مسئله ضروري مي باشد.
مديريت سيستم آبخوري قطره اي:
بيشتر آبخوريهاي قطره اي مجهز به يك تنظيم كننده فشار يا يك سيستم كنترل كننده مقدار آبي هستند كه در اختيار جوجه ها قرار مي گيرد. با چنين سيستمي ميزان فشار آب به طور هفتگي بر طبق دستورالعملي كه كارخانه ارائه مي كند ، تنظيم مي شود. زماني كه جوجه ها سنين اوليه پرورش را سپري مي كنند، فشار آب در حد پايين نگه داشته مي شود و با افزايش سن به تدريج ميزان فشار موجود افزايش مي يابد. افزايش نامناسب فشار آب ممكن است كه جوجه ها را از دسترسي مناسب به آب كافي محروم كند و همچنين عواقبي همچون خيسي بستر را به همراه داشته باشد. ارتفاع آب خوري نيز بر اساس سن جوجه بايد همواره تنظيم شود. يك قانون كلي كه در اين مورد توصيه مي شود اينست كه در دو هفته پرورش بايد تنظيم ارتفاع به طور دقيق رعايت گردد. بطوري كه لوله آبخوري بايد به موازات چشم جوجه ها تنظيم گردد و هر پنج روز يكبار اين ارتفاع بايد تعيير نمايد. سويه گوشتي تجارتي كه شركت شما از آن براي پرورش استفاده مي كند ممكن است كه حاوي استاندارهاي ويژه اي از لحاظ نيازمندي به آب باشد. موارد زيادي ديده شده است كه جوجه هاي گوشتي در حال رشد در وضعيت عالي بسر مي برند و ناگهان دچار مرگ و مير شديد مي شوند چرا كه در اوايل پرورش مديريت آبخوريهاي قطره اي نسبت به ساير هفته ها كم رنگتر بوده و از اهميت كمتري برخوردار است. هر چند هنگام استفاده از آبخوري قطره اي نياز به كارگران كمتري مي باشد اما مديريت جامع و دقيق و مستمر همواره احساس مي شود.
مشكلات متداول موجود و راهكارهاي پيشنهادي:
بسياري از مشكلات موجود مرتبط با آبخوريهاي قطره اي، از نصب غير اصولي آنها ناشي مي شود. بستر يا كف سالن بايد در هنگام نصب اين سيستم كاملا صاف باشد. بستر ناهموار مطمئنا مسائلي مانند ارتفاع ناصحيح و فشار غير متوازن آب در داخل لوله ها را متعاقب خواهد گرديد. لذا قبل از نصب اين سيستم كف سالن در صورت نياز بايد كاملا سائيده شود تا همه نكات سالن هم سطح شود. و همچنين كنترل كننده هاي براي نشان دادن فشار آب در انتهاي ترين و ابتداي ترين خط لوله بايد نصب شود تا احتمال بروز هر مشكلي را به حداقل برساند. نكات مديريتي موجود به اين موارد محدود نمي شود و با ورود مدلهاي جديدتر اين سيستم همواره فاكتورهاي مديريتي ديگري به پرورش دهندگان ارائه مي گردد.