حشرات در حدود ۳۵۰ میلیون سال در روی كره زمین زندگی می كرده اند و پرجمعیت ترین حیوانات زمین زی هستند . آنها تقریبا ً در تمام نقاط دنیا به غیر از دریاهای آزاد و بعضی از قسمتهای قطب زندگی می كنند.
● حشرات و اهمیت آنها
علم حشره شناسی كه به آن Entomology گفته می شود یكی از شاخه های علوم بیولوژی است.حشرات در حدود ۳۵۰ میلیون سال در روی كره زمین زندگی می كرده اند و پرجمعیت ترین حیوانات زمین زی هستند . آنها تقریبا ً در تمام نقاط دنیا به غیر از دریاهای آزاد و بعضی از قسمتهای قطب زندگی می كنند. تا كنون نزدیك به یك میلیون گونه حشره شناخته شده و نامگذاری شده اند و شاید متجاوز از همین رقم هنوز ناشناخته باقی مانده اند.
بعضی از علل پایداری حشرات عبارتند از:
۱ قدمت: Precedence
۲ اندازه: Size
۳ فراوانی: Aban_dance
۴ قدرت سازش Adaptation:
۵ استقامت Persistence:
۶ داشتن اسكلت خارجی Exoskeleton:
۷ بند بند بودن بدن Segmentation:
۸ قدرت استحاله Metamorphosis:
۹ قدرت پرواز و خاصیت گسترش Dispersion:
● معایب حشرات :
اول) حشرات باعث تخریب و خسارت انواع و اقسام گیاهان میگردند.
۱) جویدن قسمتی از اندام گیاهان مثل ریشه ، ساقه ، برگ و.. كه بیشتر در مورد لارو پروانه ها و سخت بالپوشان و حشرات اتفاق می افتد.
۲) با مكیدن شیره گیاهان
۳) با ایجاد سوراخ ، كانال ، حفره ، در داخل میوه ، تنه وسر شاخه درختان .
۴) ایجاد گال و انواع بد شكلی در گیاهان .
۵) از طریق تخم گذاری داخل شاخه و تنه گیاهان.
۶) استفاده از قسمتی از گیاهان برای ساختن لانه و پناهگاه.
۷) تزریق بزاق در داخل نسج گیاهی باعث ایجاد ناراحتی های فیزیولوژیك و بیماریهای توكسی كوژنیك می گردند.
۸ )با انتقال عوامل بیماری زای گیاهی از گیاهان بیمر به گیاهان سالم .
۹) موجب ایجاد نژادهاو دورگه هائی در عوامل بیماری زا می گردند و در نتیجه مقاومت گیاهان میزبان را از بین می برند .
دوم) حشرات موجب آزار و ناراحتی انسان و نیز ایجاد خسارت روی جانوران اهلی و وحشی به شرح زیر می گردند:
۱) تغذیه از خون انسان و یا ایجاد زخمهای سطحی
۲ ) ایجاد صداهای ناراحت كننده
۳ ) ایجاد بوهای زننده
۴ ) ورود اتفاقی آنها به دهان – بینی گوش و غیره
۵ ) تخم گذاری زیر پوست و داخل گوشت بدن .
۶ ) نیش زدن و تزریق بزاق سمی یا موهای سمی كه در سطح بدن آنها وجود دارد.
۷) با مسموم كردن جانوران ، وقتی این جانوران به طور اتفاقی آنها را می بلعند.
۸) انتقال عوامل بیماریزای مختلف از افراد مریض به افراد سالم چه در انسان و چه در حیوانات اهلی.
۹ ) خراب كردن و ایجاد خسارت به مواد انباری.
● محاسن حشرات:
اول ) جمع آوری یا تولید بعضی از اقلام اقتصادی:
۱) ابریشم الیافی است كه از بزاق كرم ابریشم تولید می شود و در اصل برای ساخت پیله بكار می رود.
۲) موم كه از ترشحات غده های زیر شكم زنبور عسل می باشد و در داو سازی و در صنایع شمع سازی كاربرد دارد.
۳ ) لاك كه از ترشحات غده های سطحی بدن بعضی از شپشك ها می باشد.
دوم ) بدن حشرات گاهی دارای مواد مفیدی است كه مورد استفاده صنعت پزشكی و غیره واقع می شود.
۱) نوعی رنگ به نام cochineal lac دانه های رنگین بدن نوعی شپشك می باشد كه روی كاكتوس زندگی می كند.
۲) كانتاردین ماده ای است كه در پزشكی مصرف دارد و از بدن گونه هایی از سخت بالپوشان از خانواده Cantharidae استخراج می شود.
۳) عده ای زیادی از حشرات به حالت لاروی برای طعمه ماهیگیری بكار میروند و به همین منظور پرورش داده می شوند و در اختیار ماهیگیران قرار می گیرند.
سوم )حشرات بعضی از مواد با ارزش گیاهی را جمع آوری می كنند ، می پرورانند و برای خود انبار می كنند . مثل جمع آوری گرده و شهد گلها و تولیدعسل
چهارم)حشرات با ایجاد گال كه نوعی تغییر شكل بافت گیاه است محصولات صنعتی و دارویی به وجود می آورند.
پنجم)حشرات با گرده افشانی موجب بهبود كمی و كیفی محصولات كشاورزی می شود .
ششم ) حشرات منابع غذایی مهم برای انسان و بعضی از دامها هستند.
۱) ملخ و لارو بعضی پروانه ها مورد استفاده انسان قرار می گیرد و راه تازه ای برای جبران كمبود مواد غذایی می باشد كه در آینده به وسیله بعضی از دانشمندان پیشنهاد شده است.
۲) عده ای زیادی از حشرات خوراك ماهیان هستند و در پرورش مصنوعی ماهی از اهمیت ویژه ای برخوردارند.
هفتم ) عده ای زیادی از حشرات دشمنان طبیعی آفات گیاهان زراعی هستند و به نحو قابل توجهی مانع خسارت آنها می شوند كه به دو دسته تقسیم می شوند:
۱) پارازیت یا انگل ها كه قسمتی یا تمام زندگی خود را در داخل یا روی بدن حشره آفت (میزبان) می گذرانندو باعث ضعف یا اغلب انهدام حشره زیان آور می گردند.
۲ ) پرداتور یا شكارچی كه حشرات زیان آور را شكار می كنند.
هشتم ) حشرات موجب تخریب علف های هرز می شوند .
نهم )حشرات یكی از بهترین مواد آزمایشگاهی هستند و در مطالعات بیولوژیك و بخصوص علم ژنتیك كمك بسیار زیادی می كنند. مثل مگس سركه
دهم)حشرات در از بین بردن لاشه جانوران مرده ، فضولات دامها و در نتیجه كمك به بهداشت محیط اهمیت قابل توجه دارند.
مورفولوژی ، تشریح و فیزیولوژی
اول ساختمان خارجی بدن حشرات Morphology:
بدن حشرات از سه قسمت سر ، سینه و شكم تشكیل شده است جلد بدن در حشرات به منزله اسكلت خارجی است و بدن را در برابر عوامل نامساعد طبیعی محفوظ نگه می دارد ، از خیس شدن در آب ، خشك شدن در نتیجه تبخیر زیاد ، حمله عوامل بیماری زا ، صدمات و ضربات خارجی مصون می دارد و به حشره امن زندگی در شرایط بسیار متفاوت محیط خارج را می دهد.
الف – جلد و مشتقات آن :
جلد از دو طبقه كوتیكول و هیپودرم تشكیل یافته است
۱) كوتیكول: یا پوست شامل سه لایه كوتیكول روئی ، میانی و درونی است .
كوتیكول روئی یا خارجی Epicuticule به وسیله غده هیپودرمی ترشح می شود و فاقد كیتین و متشكل از تركیبات گوگردی ، ازته ، مواد چربی و كوتیكولین است و وظایف مختلفی نظیر محافظت ، تزئین و غیره را انجام می دهد. این لا یه شامل : سیمان ، موم ، پلی فنول و كوتیكول می باشند.
كوتیكول میانی Exocuticule معمولا به رنگ تیره و به ضخامت چند میكرون و خیلی سخت است. این طبقه از لایه های كیتین و آرتنوپودین به طور متناوب تشكیل شده است .
كوتیكول درونیEndocuticule در زیركوتیكول میانی قرار گرفته و ماده اصلی تشكیل دهنده آن كیتین است و از نظر ساختمانی شباهت زیادی به كوتیكول میانی دارد با این تفاوت كه در میانی رنگ دانه های تیره و ساختمان متراكم تر وجود دارد.
۲) هیپودرم یا بشره :شامل سلولهای مكعبی است كه در زیر كوتیكول درونی و در روی یك لایه نازك به نام غشاء قاعده ای قرار دارد و محتوی رنگ دانه های مختلف و غده های ترشحی جلدی است كه مواد مختلف نظیر ، موم ، لاك و غیره را ترشح می نماید . و ظایف حسی جلد به وسیله سلولهای حسی اپیدرم و رشته های عصبی انجام می شود. عموماً كوتیكول از قطعات سختی به نام اسكلریت تشكیل یافته كه به وسیله شیارها یا قسمتهای نرم و قابل ارتجاع غشاء بین حلقه ای Coria به همدیگر متصل می شوند و قدرت تحرك در قسمتهای مختلف بدن بستگی به رشد این غشاء دارد ، به طوری كه در جلد ظاهراً حالت مفصلی مشاهده می گردد ، در حلقه های شكم بین اسكلریت ها عریض بوده و در نتیجه قدرت تحرك نامحدود است . وجود غشاء بین حلقه ای در بدن حشرات از نظر حركت قسمتهای مختلف بدن نسبت به هم ، حركات تنفسی ازدیاد حجم شكم و غیره اهمیت دارد. خطوط بین اسكلریت ها را درز Suture می نامند. قطعات كیتینی در داخل دارای تا خوردگیهائی بنام آپودم می باشند كه از نظر اتصال ماهیچه ها و استحكام بدن اهمیت دارند.
۳) تزئینات جلد: سطح خارجی بدن حشرات دارای تزئینات مخصوصی مثل خار، فلس ، دندانه ، برجستگی های كنگره ای و دكمه ای و یا به صورت شاخ است و گاهی این برجستگی ها به رشته های عصبی مربوط بوده و زائده های حسی را به وجود می آورند. رنگهای مختلف بر اساس دو منبع فیزیكی و شیمیایی ایجاد می شود . شدت رنگ فیزیكی به ضخامت جلد كیتینی و عوامل محیطی مثل زاویه تابش نور و رطوبت و غیره بستگی دارد و رنگهای فیزیكی بیشتر در پروانه ها كه سطح بدن آنها از فلس پوشیده شده دیده می شوند . رنگهای شیمیایی در نتیجه وجود رنگدانه ها در لایه كوتیكول میانی و سلولهای هیپودرمی جلد هستند ، از قبیل رنگهای قهوه ای ، سیاه قرمز ، نارنجی سبز و... و متغیر بوده و به عوامل داخلی و خارجی مثل رژیم غذایی و آب و هوا تغییر پیدا می كند. رنگ و نقش و نگارها در بعضی حشرات مثل كفشدوزك مبدا ارثی دارد.
ب – ماهیچه ها :
ماهیچه های بدن حشرات بر دو نوع هستند : دسته اول ماهیچه های اسكلت كه معمولا ً از یك آپودیوم كیتینی به دیگری متصل می گردد و سبب انقباض و حركت حلقه ها می شود . دسته دوم ماهیچه های اعضای داخلی كه مركب از رشته های حلقوی و طولی است ، هر رشته ماهیچه دارای یك پوشش به نام ساركولم ((Sarcoleme و در داخل آن ماده قابل انقباض و چند هسته است . ماهیچه ها را با توجه به نوع عمل آنها ماهیچه های انبساط كننده ودور كننده و نزدیك كننده و بالابرنده نامگذاری كرده اند.
پ – ساختمان سر و ضمائم آن :
سر در حشرات به اشكال مختلف كروی ، بیضی ، مثلثی ، استوانه ای و قلبی مشاهده می شود و دارای یك سوراخ دهانی ، محل شروع لوله گوارش و یك سوراخ پشتی كه محل عبور مری و زنجیر عصبی است می باشد . كپسول سر به صورت قطعه واحدی است كه محتوی مغز و ماهیچه های ضمائم سر می باشد. فضای دخلی آن دارای قطعات كیتینی است به نام تانتوریوم كه با لبه های داخلی اسكلریت ها مجموعاً اسكلت داخلی سر را تشكیل می دهند كه دارای یك بازوی عقبی و دو بازوی جلویی است و از نظر اتصال ماهیچه های آرواره های بال و پائین و همچنین انبساط بخش جلوی لوله گوارش اهمیت دارد.
قسمتهای مختلف سر و محل قرار گرفتن آنها
۱) فرق سر Vertex در قسمت فوقانی سر كه دارای یك درز طولی است.
۲) پشت سرOcciput ناحیه ای كه بین سر و گردن قرار دارد.
۳) گلو Galea قسمت تحتانی دهان و بعد از سر.
۴) گیجگاه Tempora قسمت بالایی و طرفین سر و پشت چشم مركب.
۵) گونه Gena قسمت طرفین سر و زیر چشم های مركب.
۶) پیشانی Fornt بین دو چشم مركب و گونه ها كه چشم ساده میانی را در بر می گیرد.
۷) قطعه زیر پیشانی Clypeus بعد از پیشانی و به وسیله شیاری از آن جدا می شود.
۸ ) اعضاء حسی كه شامل یك جفت شاخك ، یك جفت چشم مركب و ۱ ۳ عدد چشم ساده است.
۹) قطعات دهان Mouth parts شامل لب بالا و پایین یك جفت آرواره بالا و پایین
۱۰) گردن Cervix حد فاصل بین سر و قفس سینه واقع شده و ساختمان كیتینی یا غشائی دارد .
از نظر قرار گرفتن سر نسبت به محور بدن و طرز باز شدن دهان به طور كلی سه حالت زیر در حشرات مشاهده می شود:
پروگنات : Prognathus : در این حالت سر متوجه به جلو و دهان در امتداد محور طولی بدن قرار دارد مانند گوش خیزك .
اورتوگنات Orthognathus : دهان در زیر سر واقع شده و سر عمود به محور بدن می باشد مثل راست بالان.
اپیستوگنات Opistognathus : در این حالت سر متمایل به عقب و دهان در زیر سر قرار دارد ، نظیر شته ها و شپشكها.
معرفی زنبور تریکوگراما:
زنبور تریکوگراما حشره ریز و ظریفی است که حدود 0.18 تا 1.5 میلیمتر طول داشته و متعلق به خانواده ای از زنبورها تحت نام Trichogrammatidae می باشد . شامل 80 جنس و 620 گونه میباشد. از صفت مشخص این زنبور ها ، شاخک کوتاه با 7 بند یا کمتر ، وجود حاشیه مویی در بالها و وجود 3 بند در پنجه پاها میباشد . صفت اخیر کاملاً آنها را از سایر زنبور های بالاخانواده متمایز میکند. این خانواده از زنبور ها به طور کلی پارازیتوئید ( انگل ) تخم بویژه پروانه ها می باشند که تعدادی از این پروانه ها جزء آفات مهم و اصلی محصولات کشاورزی هستند و هر ساله کشاورزان و باغداران را وادار به مبارزه بر علیه آنها می نمایند . این زنبورها به واسطه پنجه پای سه بندی به راحتی قابل تشخیص بوده و به واسطه اینکه تخمهای انگلی شده ( پارازیت شده ) توسط این زنبور ها پس از چند روز سیاهرنگ می شوند ، در شرایط صحرایی براحتی قابل تشخیص و جمع آوری می باشند .
گونه های جنس تریکوگراما بیش از 7 راسته ( lapidoptera, homoptera , hymenpoptera , hymenpoptera , diptera , coleoptera ) از حشرات را مورد حمله قرار میدهد.20 سال گذشته استفاده از تریکوگراما به طور قابل توجهی افزایش یافته است و در مقیاس وسیع روی 22 نوع محصول از جمله: نیشکر ، برنج ، درختان میوه و سبزیجات اثر مي گذارند .
هرگز لیست کاملی از میزبان های این خانواده تهیه نشده است، حشرات ، به عنوان میزبان این خانواده ثبت شده اند .تعداد و جنس های میزبان این خانواده عبارتند از :جوربالا ، سخت بالپوشان، سنها، طیاره مانند ها ، راست بالان ، دوبالان ، زنبوره ، بال ریشک داران و بال توریها. اکثر جنس های شناخته شده تریکوگراماتیده دامنه میزبانی وسیعی دارند و بعضی از آنها تخم بیش از یک راسته را پارازیته میکنند ، برای مثال فعالیت جنس الیکوسیتا از جوربالان ، سنها، راست بالان، سخت بالپوشان گزارش گردیده است.
جنس تریکوگراما معمولا با پروانه ها ارتباط دارد ولی از تخم سخت بالپوشان ، دو بالان ، سنها،جور بالان زنبور ها و توریها نیز گزارش شده است.
علاوه بر اندازه و شکل ، بوی سطح ، سن ، ضخامت ، سخت بودن ، رنگ و علائم شیمیائی داخلی میزبان نیز روی پذیرش آن توسط پاراتوزوئید تاثیر میگذارد.بسیاری از گونه های تریکوگراما به سختی میتوانند از پوست ضخیم تر از 20 سانتیمتر مثل پوست تخم کرم ابریشم نفوذ کنند. بعد از تماس تریکوگراما ماده با میزبان و قبل از اینکه روی تخم مستقر شود شاخکش را به تخم میزند ، سپس مسیر مستقیمی را انتخاب میکند تا به بالا ترین نقطه میزبان برسد، این راه رفتن ادامه پیدا میکند تا زنبور با زمینه تخم در جهت مخالف نقطه اولیه تماس پیدا کند،سپس توقف مختصری کرده و بر میگردد.در بعضی از موارد ممکن است میزبان را بعد از تکمیل راه رفتن اولیه رد کند و از آن پایین بیاید. زمان آزمایش میزبان با اندازه تخم ارتباط دارد.
این زنبورها بسته به حجم تخم میزبان از یک تا چند عدد تخم داخل میزبان قرار می دهند و این تخمها حدودا پس از 24 ساعت تفریخ شده و لاروهای زنبور از محتویات تخم میزبان تغذیه نموده و پس از چند روز سیاهرنگ می شوند ، در شرایط صحرایی براحتی قابل تشخیص و جمع آوری می باشند در حال حاظر از این زنبورها به طور گسترده در مناطق شمالی کشور در مبارزه با کرم ساقه خوار برنج ، آفت کلیدی محصول برنج ، استفاده می شود . از آفات دیگری که در سطح کشور از این زنبور ها در جهت کنترل آنها در سطوح نسبتا محدود تری استفاده می شود ، می توان به کرم قوزه پنبه ، کرم ساقه خوار اروپایی ذرت ، کرم گلوگاه انار و کرم سیب اشاره نمود . نکته مهم در کاربرد زنبورها این است که انها به شرایط نامساعد محیط در هنگام رهاسازی ( همانند بارندگی و دماهای بالا ) و سمپاشی و یا بادبردگی سم از مزارع مجاور بسیار حساس بوده و در چنین شرایطی از بین رفته و نمی توان از رهاسازی انتظار موفقیت داشت.
با توجه به اینکه میزبان های زنبور پارازیتوئید تریکوگراما(پروانه های آرد و دانه های غلات) از عوامل مهم تولید این زنبور در اجرای برنامه های کنترل بیولوژیک آفات توسط زنبور تریکوگراما می باشد مشخص کردن میزبان مناسب اهمیت ویژه ای دارد.
در این تحقیق در آزمایشگاه پروانه آرد روی آرد گندم و پروانه Sitotroga cerealella روی واریته های مختلف گندم و جو پرورش می یابند و با آزمایش فاکتوریل در طرح پایه بلوک های کامل تصادفی فاکتور A در دو سطح (پروانه آرد و پروانه دانه غلات)و فاکتور B در 6 سطح (واریته های گندم، جو و نیز آرد)با 5 تکرار از نظر فراهم کردن زمنه مناسب برای تولید تخم، لارو، شفیره و حشره کامل مورد مقایسه قرار می گیرند. پس از گروه بندی میانگین تیمارهای مرکب با آزمون چند دامنه دانکن از بین میزبان ها و غذاهای مناسب پروانه ها، 2 میزبان برتر با غذاهای مناسب انتخاب می شوند و پروانه های مزبور مجدداً در روی آنها پرورش می یابند و با 25 تکرار میانگین های تخم، لارو، شفیره و حشره کامل با آزمون T-استودنت مورد مقایسه قرار می گیرند. جهت بررسی فعالیت زنبور تریکوگراما در روی تخم های تولید شده در روی دو میزبان مناسب، تخم های تولید شده بوسیله این میزبانها در اختیار زنبورهای تریکوگراما قرار می گیرند و زنبورهای پارازیتوئید به تفکیک تخم ها را پارازیته می کنند.
از نظر درصد پارازیتسم تخم ها، میانگین درصد پارازیتسم آنها پس از تبدیل و تغییر شکل داده ها با آزمون T-استودنت با یکدیگر مقایسه می گردند این عمل برای 5 نسل متوالی زنبور پارازیتوئید ادامه می یابد و در نهایت گونه میزبان و نوع غذایی که امکان تولید زنبور تریکوگراما با درصد پارازیتسیم بیشتر و فعالیت و تحرک زیادتر را فراهم می سازد مشخص می شود.
فعالیت زنبور تریکوگراما از نظر میزان تحرک و درصد پارازیتسیم در شرایط گلخانه ای نیز بررسی می گردد.
زنبور پارازیتوئید و مبارزه بیولوژیک علیه آفات گیاهی
جمعیت انسان در کره زمین رو به افزایش است. بشر برای تامین نیازهای خود ، و ایجاد مزارع گسترده تر و بهره برداری بیشتر،اکوسیستم های طبیعی را بر هم زده و موجب تخریب جنگلها ،نابودی خاک،گیاهان خودرو و حیات وحش شده است.ممکن است در کوتاه مدت ، روشهای بهره برداری متکی بر تکنولوژی ماشینی ومواد شیمیایی مصنوئی ،پر بازده باشد اما پایدار نبوده و باعث آلودگی محیط خواهد شد.در آغاز قرن بیست و یکم ،تولید بیشتر و در عین حال حفظ محیط زیست موضوعاتی است که تعادل آنها مورد توجه انسان قرار گرفته است.در این راستا مبارزه بیولوژیکی میتواند راهکار مناسبی باشد.
در بین مجموعه غنی حشرات حشره خوار،سهم زنبور های پارازیتوئید تریکوگراما، شکارچی کریزوپا chrysopa کفشدوزکها coccenelidae از نظر کارائی تکنولوژی تولید انبوه و وسعت کاربرد در مقام اول قرار دارد.پرورش و رها سازی زنبور تریکوگراما نزدیک به صد سال است که در دنیا ،ذهن حشره شناسیان ،کشاورزان و باغداران و شرکتهای خصوصی را به خود مشغول کرده است.زنبور پارازیتوئید جنس،trichogramma از خانواده trichogrammatidae و بالاخانواده chalcidoidaeمهمترین عامل کنترل کننده آفات حشرات به خصوص پروانه ها به شمار میرود. نسلهای زیاد ،چند میزبانه بودن،سازگاری در اقلیمهای مختلف و قابلیت پرورش روی میزبانهای واسطه از ویژگیهای این حشره مفید هستند. اهمیت زنبور تریکوگراما در مبارزه بیولوژیک باعث توجه زیاد به این حشره نیز گردیده است و تا کنون 145گونه از این حنس در دنیا شناسایی شده است.هیچ پناهگاهی عاری از یخ وجود نداشته که تریکوگراما در آنجا فعال نباشد ، از شمالیترین کمربند قطب شمال از ارتفاع 3000متری و تا گرمترین صحراها تریکوگراما جمع آوری شده است.تاریخچه استفاده از تریکوگراما برای کنترل آفات به گذشته دور بر میگردد،از سال 1926که flan_ders سیستم تولید انبوه تریکوگراما را روی تخم غلات (sitotrogacerealella)مورد استفاده قرار داد.
کاربرد تریکوگراما در خیلی از کشورها مورد توجه قرار گرفت.در 25 سال گذشته کاربرد وسیعی از این پارازیتوئید علیه کنترل آفات در بیش از 30 کشور جهان انجام گرفته است، سالانه حدود 32میلیون هکتار از زمین های کشاورزی و جنگلی تحت پوشش کنترل بیولوژیک آفات توسط تریکوگراما قرار دارد.
کشورهای تازه استقلال یافته شوروی سابق با27/6 میلیون هکتار رهاسازی سالانه تریکوگراما مقام نخست را در دنیا دارا میباشند. چین با 2/1 میلیون هکتار ،مکزیک با 2 میلیون هکتار رهاسازی سالانه تریکوگراما در مکان های بعدی قرار دارند.به دلیل پرورش انبوه آسان و حمله به تعداد زیادی از آفات مهم امروزه در سراسر دنیا گونه های مختلف تریکوگراما به طور گسترده برای مبارزه با آفات مهمی چون ساقه خوار نیشکر و ذرت،کرم سیب،کرو قوزه پنبه،جوانه خوتر صنوبر و... استفاده میشود. به طوری که تولید و کاربرد زنبور تریکوگراما در شوروی سابق باعث افزایش محصول 200-170 کیلوگرم گندم زمستانه،230-180 کیلوگرم ذرت ،3000-2500 کیلوگرم چغندر قند و3000-2000 کیلوگرم کلم در هر هکتار شده است.
تا کنون 2 گونه تریکوگراما برای استفاده در مزارع و باغات به تولید انبوه رسیده است که در میان آنها گونه های :
trichogramma evanescens , T.dendrolimi , T. ostrinia ,T. pretrinia , T. chilonis (T.confusum) & T. maidis،T. brassicae)
در سطح وسیع برای کنترل آفات درجه اول محصولات زراعی و باغی جنگلی استفاده میشود.
گونه T.brassica بیشترین گسترش را در نقاط مختلف کشور ما داشته است و اغلب در انسکتاریومهای دولتی و خصوصی پرورش داده می شود.در کشور ما در سال های اخیر تولید و رها سازی زنبور تریکوگراما در مزارع برنج،پنبه،ذرت،باغهای میوه انار و سیب برای کنترل آفات مهمی چون کرم سافه خوار برنج ، کرم قوزه پنبه، کرم ساقه خوار ذرت، کرم گلوه گاه انار و سیب ،گسترش قابل توجه داشته است
شکل شناسی و زیست شناسی زنبور تریکو گراما
زنبور تریکو گراما ، حشره کوچکی است که اندازه آن حدود 3 تا 4 میلی متر و به رنگ زرد خرمایی و مایل به سیاه می باشد. جزئیات شکل ظاهری زنبور به راحتی با چشم غیر مسلح دیده نمی شود .
زنبور تریکو گراما با ایجاد سوراخ در پوسته تخم آفت در داخل آن یک تا دو عدد تخم ، قرار می دهد . بعد از 8 تا 12 روز ( در دمای 25 تا 28 درجه سانتی گراد ) زنبور از داخل تخم ، خارج می شود . هر زنبور ماده در حدود 40 تا 70 عدد تخم میزبان را پارازیت می کند . زنبور تریکو گراما برای یافتن تخم میزبان در مزرعه ، پرواز کوتاهی انجام می دهد . دامنه پرواز آنها در حدود 5 تا 50 متر است .
در طبیعت هنگامی که درجه حرارت کاهش می یابد ، زنبورها در قسمتی از گیاه که در آفتاب قرار دارد ، فعالیت می کنند و بالعکس در صورت افزایش درجه حرارت محیط ، اکثرا" زنبورها به پشت برگ رفته و در سایه تخمریزی می کنند .
باید توجه داشت که :
زمستان گذرانی زنبور تریکو گراما به صورت پیش شفیرگی در تخم های میزبان روی علفهای هرز صورت می گیرد .
تکثیر انبوه زنبور های تریکوگراما
در تولید انبوه زنبورهای تریکو گراما در انسکتاریوم از تخم حشره میزبان به نام بید غلات ( سیتوترو گا ) و بید آرد ( افیستا ) در آزمایشگاه استفاده می شود . برای تکثیر زنبورهای تریکوگراما در ماه های تابستان و پاییز از کانون های طبیعی ، زنبورهای بومی جمع آوری می شوند . بدین طریق که زنبورهای بومی روی تخم میزبان اصلی و یا تخم میزبان واسط که به عنوان تله در کانون های طبیعی زنبور جایگذاری شده اند ، تخمریزی می کنند . سپس تخم پارازیت شده برای طی مراحل رشد و خروج زنبور به انسکتاریوم منتقل می شود . این زنبورها در پاییز و زمستان به صورت محدود تکثیر می شوند. در ا بتدای فصل بهار تولید انبوه شروع می شود و تا پایان سال زراعی ادامه دارد. مناسب ترین درجه حرا رت برای تکثیر زنبورهای تریکوگراما 27 – 25 درجه سانتی گراد و 80 – 70 درصد رطوبت نسبی است.
