|
طرح پيشنهادي:نظام توسعة بيوتكنولوژي در ايران
در اين طرح سعي خواهد شد، اهميت بيوتكنولوژي، اهم مشكلات و راهكارهاي اساسي براي رشد و توسعه زيستفناوري در ايران از جنبههاي مختلف آموزش، پژوهش، توليد (صنعت) و امور پشتيباني و همچنين يك ساختار پيشنهادي براي نظام مديريت توسعه بيوتكنولوژي در كشور به طور خلاصه مورد بحث و بررسي قرار گيرند. خاطر نشان ميشود كه اين موارد، حاصل جمعآوري نظرات حدود 40 نفر از متخصصين برجستة كشور و مرور تجربيات ساير كشورهاي موفق ميباشد. اميد است كه اين طرح بتواند مورد توجه دولتمردان و مسئولين سياستگذاري كشور قرار گيرد.
انگيزة اوليه:انگيزة اصلي تدوين طرح حاضر، ارائة طرحي با عنوان "برقراري صنعت بيوتكنولوژي در ايران" بود كه توسط جناب آقاي دكتر نجفي، مشاور محترم رئيسجمهور و رئيس سابق سازمان برنامه و بودجه، جهت اعلامنظر و تكميل به دفتر همكاريهاي فناوري رياست جمهوري ارائه شده بود. به برخي از نكات برجستة طرح مذكور در زير اشاره شده است:
1- توسعة سريع بيوتكنولوژي در جهان و غفلت ما، موجب آن خواهد شد كه نه تنها كشور ما از منافع بيوتكنولوژي محروم شود، بلكه بسياري از فعاليتهاي توليدي كشور در ساير بخشها نيز در اثر توسعة بيوتكنولوژي ممكن است غيراقتصادي و نهايتاً تعطيل شوند.
2- مهمترين نياز براي توسعة بيوتكنولوژي، دانشمندان و متخصصين هستند كه ايران در زمينة آن، عليرغم قابليتهاي جوانان ايراني، كمبود شديد دارد. در عين حال، متأسفانه دانشگاههاي ما در موقعيتي نيستند كه اين مشكل را حل كنند.
3- قوانين و مقررات فعلي، مانعي جدي بر سر راه راهاندازي و گسترش صنعت بيوتكنولوژي در كشور هستند. از جمله مواد مصرفي و وسايل موردنياز صنعت بيوتكنولوژي به گونهاي هستند كه نميتوانند در ساختار فعلي منتظر ترخيص گمرك و صدور مجوز خريد و غيره بمانند.
4- آغاز و ادامة فعاليت صنعت بيوتكنولوژي در ايران مستلزم سرمايهگذاري سنگيني است كه تنها از عهدة دولت برميآيد و قوانين مالي دولت نيز اجازة هزينة سريع و خارج از مقررات در اين زمينه را نميدهد.
5- چرخهاي اداري كشور تنها به سرعتي ميتوانند حركت كنند كه قوانين اجازه دهند، درحاليكه توسعة صنعت بيوتكنولوژي نيازمند تسريع اين فعاليتها است.
در اين طرح همچنين پيشنهاداتي در جهت مسائل فوق مطرح شده بود. با توجه به اهميت اين طرح و آمادگي گروه بيوتكنولوژي شبكة تحليلگران تكنولوژي ايران (ايتان) و دسترسي كه به نظرات جمع كثيري از متخصصان و آگاهان بيوتكنولوژي كشور در اين گروه وجود داشت، بررسي طرح مذكور از طرف معاونت پژوهش و برنامهريزي دفتر همكاريها به اين گروه واگذار شد. طرح پيشنهادي حاضر كه حاصل تلاشهاي وافر همكاران ميباشد، ميتواند به عنوان پيشدرآمدي بر استراتژي ملي بيوتكنولوژي كشور كه در حال تدوين است، مورد توجه مسئولين عاليرتبة كشور قرار گيرد.
مباني طرح نظام توسعه بيوتكنولوژي كشور
مقدمه:جهان در دهههاي پاياني قرن بيستم شاهد تحولات عظيم و سرنوشتسازي در علومزيستي بود. كشورهاي ابرقدرت در نتيجة فرصتسنجي و سرمايهگذاري صحيح در عرصه فناوري زيستي، بنيادهاي مستحكمي را پايهريزي كردند و با اولويت بخشيدن به تحقيق و توسعه در اين حوزه، روند شكلگيري آنرا به نفع خويش هدايت نمودند. با چنين روند روبهرشدي و با توجه به گستردگي كاربردهاي اين فناوري، آگاهان اقتصادي و صاحبنظران عرصه سياست، نقش تعيينكنندهاي براي صنايع مبتني بر زيستفناوري در قرن بيستويكم پيشبيني ميكنند؛ بطوريكه بسياري از حوزههاي پزشكي، داروسازي، كشاورزي، زيستمحيطي و صنعتي به تصرف فناوريزيستي درآمده و در واقع امنيت غذايي، اقتصادي، زيستمحيطي و حتي نظامي ملل جهان به اتكاي آن رقم خواهد خورد.
به رغم آنكه ايجاد و تحول اين فناوري حياتي به دست كشورهاي شمال (توسعهيافته و صنعتي) صورت گرفت، اما نگاه واقعبينانه و فرصتشناسي رهبران سياسي و اقتصادي برخي كشورهاي جنوب (در حال توسعه) سبب گشت، آنان نيز با اولويت بخشيدن به اين فناوري، به سطح مطلوبي از پيشرفت دست يافته و از خطر بحرانهاي آينده رهايي يابند.
مهمترين جنبة بحرانزاي عدم تسلط بر فناوري زيستي آن است كه كشورهاي محروم از اين تكنولوژي، نه تنها از درآمدهاي سرشار و اشتغال برتر ايجاد شده توسط اين فناوري بيبهره ميشوند، بلكه بسياري از رشتههاي صنعتي و توليدي كه به نحوي از اين فناوري متأثر و يا بواسطة آن متحول شدهاند، در اين كشورها غيراقتصادي و به تدريج تعطيل خواهند شد. عدم دستيابي به سطوح قابل توجه از اين فناوري، همچنين موجب بي دفاع شدن كشورها در
| 
