|
آشنايي با بيوتكنولوژي دريايي
عليرغم وجود مزاياي نسبي در زمينة بيوتكنولوژي در كشور، برخي از حوزههاي مهم اين تكنولوژي، مانند بيوتكنولوژي دريايي، كمتر مورد توجه قرار گرفتهاست. در اين مطلب، تعاريف و كاربردهاي "بيوتكنولوژي دريايي" ارايه شدهاند. مشكلات و مزاياي نسبي كشور در اين عرصه نيز در آينده مورد بررسي قرار خواهند گرفت:
اهميت بيوتكنولوژي دريايي
![](_"http://bio.itan.ir/paper/178/1.jpg") دريا بستر بسيار مناسبي جهت تحقيق و توسعه است؛ اما تاكنون همة پتانسيل آن شناخته نشده است. در حقيقت، بخش اعظمي از موجودات دريايي (بهخصوص ميكروارگانيزمهاي اوليه) هنوز ناشناخته باقي ماندهاند كه بهتدريج در حال شناسايي هستند. حتي در مورد موجودات زندة شناختهشده نيز دانش كافي جهت مديريت كارا و بهرهبرداري بهينه از آنها وجود ندارد. اين همه، اهيمت بيوتكنولوژي دريايي را روشن ميسازند.
توجه به موجودات زندة دريايي به دو دليل مهم است:
1-![](_"http://bio.itan.ir/paper/178/2.jpg") موجودات زندة دريايي، بخش اعظمي از ذخاير زيستي كره زمين را تشكيل ميدهند. از آنجاكه حيات از درياها و اقيانوسها سرچشمه گرفته است، لذا بخش اعظمي از موجودات نخستين و منحصر بهفرد در درياها زندگي ميكنند. بنابراين، درياها منبع عظيم ذخاير ژنتيكي بهشمار ميروند.
2- اغلب موجودات دريايي، ساختارها، مسيرهاي متابوليكي، سيستمهاي تكثير (توليد مثل) و مكانيزمهاي احساسي و دفاعي منحصر بهفردي دارند كه بشر ميتواند از آنها استفاده نمايد. علت بروز اين ويژگيهاي منحصر بهفرد، زندگي در طيف وسيعي از شرايط محيطي است (از آبهاي سرد قطبي كه دماي آنها تا 20- سانتيگراد ميرسد، تا اعماق اقيانوسها كه ميزان فشار در آنجا بسيار زياد است).
تنوع بيولوژيكي و انواع مختلف مواد شيميايي موجود در درياها، از زمانهاي گذشته تاكنون منبع توليد تركيبات شيميايي- صنعتي مختلفي بودهاند كه از آنجمله ميتوان مواد دارويي، مواد آرايشي، افزودنيهاي غذايي، كاوشگرهاي مولكولي، آنزيمها، مواد شيميايي خاص و مواد شيميايي مورد استفاده در كشاورزي را نام برد. تاكنون هزاران فرآورده با استفاده از منابع دريايي توليد شدهاند كه فقط به بخش كوچكي از تنوع بيولوژيكي و شيميايي درياها مربوط ميشوند. برخي از اين فرآوردهها هماكنون وارد بازار مصرف شدهاند و بازاري چند ميليارد دلاري را بهخود اختصاص دادهاند.
عوايد حاصل از بيوتكنولوژي دريايي
بيوتكنولوژي دريايي يكي از حوزههاي در حال رشد است كه با كمك آن، از موجوداتي مانند ماهي، جلبك و يا باكتريها بهطور مستقيم و غيرمستقيم استفاده ميشود. مهمترين فوايد بيوتكنولوژي دريايي به شرح زير است:
1- توليد فرآوردههاي جديد و اصلاحشده
2- فراهم آوردن تكنيكهاي جديد جهت رديابي، ارزيابي، ذخيره، حفاظت و مديريت اكوسيستمهاي دريايي
3- شيلات و پرورش آبزيان (Aquaculture) به صورت پايدار و مطمئن
در ذيل هر يك از اين موارد با تفصيل مورد بررسي ميگيرند:
1- توليد فرآوردههاي جديد و اصلاح شده
با توجه به پتانسيل بالاي موجود در دريا و تنوع موجودات آبزي، تاكنون محصولات فراواني از آنها استحصال شده است. مانند مواد دارويي، آنزيمها، مواد مولكولي بيولوژيك، كيتهاي تشخيصي، آفتكشهاي زيستي، توليد بيوماس جهت توليد انرژي و غيره.
اكثر اين فرآوردهها، مانند تركيبات هالوژنه (تركيبات برم ويد) هستند و نميتوان مشابه آن را از موجودات خشكيزي بهدست آورد. علاوه بر اين، ميكروارگانيزمهاي دريايي، منبع غني از ژنهاي جديدي هستند كه ميتوان از آنها براي توليد داروها و فرآوردههاي بيولوژيك جديد و دسترسي به اهداف ديگر مانند مانيتورينگ استفاده كرد. در ذيل، برخي از اين فرآوردهها مورد بررسي قرار گرفتهاند:
1-1- مواد دارويي و آرايشي
![](_"http://bio.itan.ir/paper/178/3.jpg") برخي از مواد دارويي و آرايشي كه از موجودات دريايي همچون باكتريها، بيمهرگان و جلبكها استخراج ميشوند عبارتند از: داروهاي ضدحساسيت (سودوپتروسينها، تاپسنتينها، سايتونمين، مانوآليد)، داروهاي ضدسرطان (برايوستانينها، ديسكودرمولايد، اليوتروبين و ساركوديكتين)، آنتيبيوتيكها (مارينون) و ملانينها كه طيفي از رنگها هستند كه در ساخت صفحات خورشيدي و لنزهاي چشمي بهكار ميروند.
علاوه بر اين، فرآوردههاي ديگري نيز از موجودات دريايي به دست ميآيند: مثلاً قارچكشها و آنتيبيوتيكهايي كه به مرور در بدن آزاد<
| 
