|
نگاهي به پتانسيل اقتصادي بيوتكنولوژي دريايي
پيش از اين مطلبي با عنوان "آشنايي با بيوتكنولوژي دريايي" در شبكه منتشر گرديد. در متن حاضر نيز بازار جهاني اين حوزه از بيوتكنولوژي مورد بررسي قرار گرفته است: ![](_"http://bio.itan.ir/paper/177/1.jpg") بيوتكنولوژي دريايي، زمينة نسبتاً جديدي است كه به كشف و استفاده از فرآوردهها و فرآيندهاي برگرفته از موجودات دريايي اختصاص دارد. اقيانوسها و درياها بيش از سهچهارم سطح زمين و موجودات دريايي، بخش اعظمي از تنوع بيولوژيكي آن را تشكيل ميدهند. اين تنوع، منبع تركيبات منحصربهفردي است كه داراي پتانسيلهاي صنعتي در زمينههايي همچون توليد مواد دارويي، آرايشي، افزودنيهاي غذايي، كاوشگرهاي مولكولي، آنزيمها، مواد شيميايي ظريف ( Fine Chemical) و مواد شيميايي مورد استفاده در كشاورزي است.
هر گروه از فرآوردههاي فوق، بازاري بالقوه به ارزش چند ميليارد دلار دارند. در واقع، هزاران تركيب شيميايي منحصربهفرد كه تاكنون شناسايي و از منابع دريايي استحصال شده است، تنها به بخش كوچكي از تنوع بيولوژيكي و شيميايي درياها تعلق دارد و اقيانوسها هنوز سرشار از تركيبات با ارزشي هستند كه در آينده كشف خواهند شد.
بر اساس گزارشي كه شركت ارتباطات تجاري (Business Communications Company, Inc) منتشر كرده است، بازار جهاني فرآوردهها و فرآيندهاي حاصل از بيوتكنولوژي دريايي در سال 2002، بيش از 4/2 ميليارد دلار برآورده شده است كه نسبت به سال 2001، حدود 4/9 درصد رشد داشته است. 804 ميليون دلار از اين رقم، يعني 33درصد از كل بازار جهاني، به آمريكا اختصاص دارد و حدود 6/1 ميليارد دلار، متعلق به كشورهاي ديگر است. انتظار بر اين است كه بازار جهاني فرآوردههاي بيوتكنولوژي دريايي، به غير از آمريكا، تا سال 2007، رشد سريعتري معادل 4/6 درصد داشته باشد. اين رشد تا قبل از سال 2002، معادل 7/4 درصد بوده است. بنابراين پيشبيني ميشود كه بازار جهاني فرآوردهها و فرآيندهاي بيوتكنولوژي دريايي، تا سال 2007 به بيش از 3 ميليارد دلار برسد.
![](_"http://bio.itan.ir/paper/177/2.jpg") درحال حاضر، دو كشور ايالات متحده و ژاپن، پيشگامان بيوتكنولوژي دريايي در جهان هستند. توسعه بيوتكنولوژي دريايي در اين دو كشور، مرهون سرمايهگذاري آنها در دو دهة گذشته است؛ به عنوان مثال، در سال 1992، ايالات متحده و ژاپن به ترتيب 40 و 519 ميليون دلار در زمينة بيوتكنولوژي دريايي سرمايهگذاري كردند. اين سرمايهگذاري در ايالات متحده، به اراية حداقل 190 پتنت تا سال 2002 انجاميده است. همچنين تحقيقات در زمينة بيوتكنولوژي دريايي در ايالات متحده تا سال 2002 منجر به توليد حداقل 30 فرآوردة دريايي تا مرحلة پيش از آزمايشات كلينيكي شده كه در اغلب موارد با هدف درمان سرطان، حساسيت و ايدز بوده است. بهعنوان نمونه، پنج عدد از فرآوردههايي كه در نه سال اخير با سرمايهگذاري نسبتاً اندكي توسعه يافتهاند، بازار بالقوهاي معادل 2 ميليارد دلار دارند. اين فرآوردهها بهعنوان دارو در درمان بيماريهايي چون سرطان، ايدز، حساسيت، توليد كودهاي قابلتجزيه در كشاورزي، ضديخ طبيعي و سورفاكتنتهاي صنعتي بهكار ميروند. بهعنوان مثال، فروش يك فرآوردة دريايي عامل ضد حساسيت با نام Pseudoterosin كه از ويپهاي دريايي (Sea Whip) استحصال ميشود، به بيش از 100 ميليون دلار رسيده است. اين امر نشاندهندة اين است كه بيوتكنولوژي دريايي، بازاري چند ميليارد دلاري را در سراسر جهان به خود اختصاص داده است.
جدول و نمودار زير، بازار جهاني بيوتكنولوژي دريايي را تا سال 2007 نشان ميدهد:
![](_"http://bio.itan.ir/paper/177/j1.jpg")
جدول 1- بازار جهاني بيوتكنولوژي دريايي (ميليون دلار)
![](_"http://bio.itan.ir/paper/177/3.jpg")
تحليل:
با توجه به آمار و ارقام فوق و وجود حدود 3 هزار كيلومتر مرز آبي و چندين درياچه در ايران، بهنظر ميآيد كه بيوتكنولوژي دريايي ميتواند زمينة مناسبي جهت سرمايهگذاري و كسب درآمد براي كشور باشد؛ بسياري از موجودات مفيد دريايي از جمله جلبكها، ماهيها و ميكروارگانيسمها در آبهاي ساحلي ايران به وفور يافت ميشوند كه ميتوان به عنوان منابع درآمدزا به آنها نگاه كرد. اما عليرغم وجود اين پتانسيل مناسب، در ايران سرمايهگذاري ناچيزي در اين زمينه صورت گرفته است؛ اگر چه مراكزي مانند مؤسسه تحقيقات شيلات ايران، مؤسسه تحقيقات بيوتكنولوژي خليج فارس و برخي از دانشگاهها (بهطور پراكنده) در اين زمينه مشغول به فعاليت هستند، ولي حجم اين فعالي
|
