|
ابعاد اقتصادي توليد بذر تراريخته در جهان و نتيجهگيري براي كشور
گياهان تراريخته يكي از دستاوردهاي مهم بيوتكنولوژي نوين در زمينة كشاورزي هستند كه در سالهاي اخير بخشي از بازارهاي غذايي دنيا را تسخير نمودهاند؛ بهطوريكه سطح زير كشت برخي از اين گياهان، حتي از واريتة معمولي آنها نيز بيشتر است. در اين مقاله، سعي بر اين است كه روند بازار " بذر تراريخته ( Transgenic Seed ) ، از جنبههاي مختلف مورد بررسي قرار گيرد: ![](_"http://bio.itan.ir/paper/169/2.jpg")
ارزش جهاني بازار بذر تراريخته
ارزش بازار گياهان زراعي تراريخته در جهان، بر اساس مجموع قيمت فروش بذر تراريخته و هزينة تكنولوژي مورد استفاده در آن محاسبه ميگردد. فروش جهاني بذر تراريخته، از سال 1995 بهبعد در حال رشد بوده است (جدول1).
فروش بذور تراريخته كه در سال 1995، يك ميليون دلار بود، بهتدريج افزايش يافت تا به بيش از 4 ميليارد دلار در سال 2002 رسيد. جدول 1 ارزش جهاني بازار بذور تراريخته را از سال 1995 تا 2002 نشان ميدهد.
![](_"http://bio.itan.ir/paper/169/j1.jpg")
مروري بر صنعت توليد بذر تجاري
بر اساس جديدترين آمارهاي موجود، بازار جهاني بذر تجاري در سال 2001 معادل30ميليارد دلار بود كه 30درصد از اين بازار به كشورهاي در حال توسعه تعلق داشت. البته شش كشور از ده كشور برتر در اين صنعت جزو كشورهاي صنعتي هستند (جدول2).
![](_"http://bio.itan.ir/paper/169/-2.jpg")
ذرت مهمترين گياه از لحاظ بازار صادرات بذر است. 5 گياه زراعي عمدهاي كه ارزش صادرات سالانهاي بيش از 75 ميليون دلار داشتهاند، عبارتند از: ذرت (530 ميليون دلار)، گياهان علوفهاي (427 ميليون دلار)، سيبزميني (400 ميليون دلار)، چغندر قند (308 ميليون دلار) و گندم (75 ميليون دلار). در بازار صادرات بذر، از 10 كشور عمده، 9 كشور جزء كشورهاي صنعتي هستند كه صادرات سالانة بذر آنها از 105 تا 799 ميليون دلار متغير است. قابل ذكر است كه تقريباً نيمي از فروش ناشي از صادرات جهاني بذر، متعلق به كشورهاي اروپايي است. روند سالهاي گذشته نشان دادهاست كه سهم بذرهاي تراريخته از بازار كل بذرها، بهتدريج در حال رشد است و در 2001 به حدود 12 درصد از آن رسيده است.
ارزش گياهان زراعي تراريخته بر اساس سهم آن از بازار جهاني حفظ نباتات (گياهپزشكي)
![](_"http://bio.itan.ir/paper/169/3.jpg") تمام صفاتي كه تاكنون (از طريق مهندسي ژنتيك) به گياهان زراعي وارد شدهاند، براي حفاظت آنها از آفات و علفهاي هرز بوده است. بنابراين ميتوان ارزش فروش گياهان زراعي تراريخته را بهعنوان درصدي از بازار جهاني حفظ نباتات مورد بررسي قرار داد.
گياهان تراريخته در سال 1998، حدود 6.3 درصد از بازار 31.25 ميليارد دلاري حفظ نباتات را بهخود اختصاص دادند. اين ميزان در سال 2000 به 9.5 درصد و در سال 2001 به 12.4درصد به ارزش 3.839 ميليارد دلار افزايش يافت (جدول3).
قابل ذكر است كه در بين پنج گروه جدول3، گروه گياهان زراعي تراريخته، تنها گروهي است كه ارزش آن بين سالهاي 2000 تا 2001 افزايش داشته است. در اين مدت، ارزش گياهان زراعي تراريخته تا 26.1 درصد افزايش يافت، در صورتيكه بازار علفكشها 6.9 درصد، حشرهكشها 6.1 درصد و قارچكشها 6.9 درصد كاهش داشت.
![](_"http://bio.itan.ir/paper/169/j3.jpg")
![](_"http://bio.itan.ir/paper/169/4.jpg") دادههاي موجود در جدول 4 نيز بازار محصولاتي را نشان ميدهد كه در كشورهاي در حال توسعه و صنعتي جهت حفظ نباتات بهكار ميروند. در اين جدول، محصولات مهندسي ژنتيك نيز موجود است. قابل ذكر است كه ارزش بازار گياهان زراعي تراريخته در ايالات متحده و كانادا (2.869 ميليارد دلار) هماكنون 9 درصد از بازار جهاني 31 ميليارد دلاري حفظ نباتات را شامل ميشود و رشد آن همچنان ادامه دارد. در رابطه با كشورهاي در حال توسعه، كل بازار حفظ نباتات، برابر با 11.287 ميليارد دلار است كه از اين مقدار 970 ميليون دلار، برابر با 9 درصد، به گياهان زراعي تراريخته اختصاص دارد. اين ميزان نسبت به سال 2000 (5 درصد)، 4 درصد رشد داشته است.
از كل بازار 31.9 ميليارد دلاري حفظ نباتات در جهان، حدود دو سوم (19.656 ميليارد دلار) به كشورهاي صنعتي و يك سوم باقيمانده (11.287 ميليارد دلار) به كشورهاي در حال توسعه تعلق دارد (جدول 4).
![](_"http://bio.itan.ir/paper/169/j4.jpg")
دادههاي جدول 5 سهم 12 كش
| 
