چکيده:
در اين تحقيق از ركوردهاي 305 روز و دو بار دوشش شير و چربي و درصد چربي مربوط به دوره اول شيردهي 17971 راس گاو هلشتاين استا ن خراسان به منظور برآورد مؤلفه هاي واريانس و وراثت پذيري از طريق روش حداكثر درست نمائي محدود شده و بر اساس مدل حيواني يك متغيره استفاده گرديد كه طي 1369 توسط مركز اصلاح نژاد دام كشور از 133 گله جمع آوري شده بود . نتايج بدست آمده - سالهاي 1382 نشان داد وراثت پذيري شير ،چربي و درصد چربي در شكم اول براساس روش تك متغيره به ترتيب 0/28 ، 0/26 و 0/23 برآورد گرديد.
واژه هاي كليدي: وراثت پذيري،هلشتاين، خراسان

مقدمه
برآورد مؤلفه هاي واريانس و كوواريانس در اجراي برنامه هاي بهبود نژادي يك گله از اهميت زيادي برخوردار است. مؤلفه هاي واريانس براي تخمين پارامترهاي ژنتيكي مثل وراثت پذيري و همبستگي ژنتيكي لازم هستند . همچنين براي پيش بيني ارزش اصلاحي و محاسبه پيشرفت ژنتيكي حاصل از انجام برنامه هاي انتخاب برآورد مولفه هاي واريانس و كوواريانس ضروري مي باشد . بنابراين لازمه اصلاح نژاد حيوانات از طريق انتخاب، برآورد پارامترهاي ژنتيكي و پيش بيني ارزش ژنتيكي حيوانات براي صفات مورد نظر است ( 10 و 13).
در اكثر كشورهاي توسعه يافته، برآورد مؤلفه هاي واريانس از طريق مدل حيواني با روش حداكثر درستنمايي محدود شده( REML) ، به علت ويژگيهاي مطلوب و قابليت انعطاف آن، استفاده گسترده اي پيدا كرده است( 9). براي گاوهاي شيري، اين مؤلفه ها اكثراً از تجزيه و تحليل يك متغيره با استفاده از ركورد توليد شير اولين دوره شيردهي ( 15،5 ) يا از تجزيه و تحليل ركوردهاي دوره هاي شيردهي مختلف ( 15 ) برآورد شده است. اما در حالتي كه مشاهدات دوره هاي شيردهي، به صورت صفات مختلف در نظر گرفته شده و انتخاب بر اساس آنها انجام گيرد، روش تجزيه و تحليل چند متغيره صفات ( به دليل در نظر گرفتن همبستگي هاي ژنتيكي و محيطي بين دوره هاي شيردهي مختلف ) مناسب ترين روش براي برآورد مؤلفه هاي واريانس و كوواريانس صفات و ارزيابي هم زمان حيوانات پيشنهاد شده است (6).

مواد و روشها
دراين تحقيق از ركوردهاي 305 روز و دوبار دوشش شير و درصد چربي مربوط به دوره اول شيردهي 17971رأس گاو هلشتاين استان خراسان به منظوربرآورد مؤلفه هاي واريانس و وراثت پذيري ازطريق روش حداكثردرست نمائي محدود شده و براساس مدل حيواني يك متغيره استفاده گرديد كه طي سالهاي 1382-1369 توسط مركز اصلاح نژاد دام كشوراز 133 گله جمع آوري شده بود . تجزيه و تحليل يك متغيره داده ها با استفاده ازروش حداكثردرستنما يي محدود شده بي نياز از مشتق گيري و با استفاده از نر م افزار DFREML
(11) از طريق مدل حيواني زير صورت گرفت:

در اين مدل،  y_ij مشاهدات مربوط به صفات توليد ش ير ،چربي و ا درصد چربي دوره اول شيردهي ، HYSi  ، اثر ثابت گله – سال- فصل، ? ، ضريب تابعيت توليد شير يا درصد چربي از سن در هنگام زايش AGE ، سن ، در هنگام زايش اولAGE ، ميانگين سن در هنگام زايش اول ، aj ، اثر تصادفي ژن تيكي افزايشي مربوط به حيوان،  وe_ij اثر تصادفي خطا مي باشد. در جدول 1 برخي مشخصات آماري داده ها ارائه شده است.
جدول 1- ركورد هاي توليد شير و درصد چربي دوره او