مقدمه :
با توجه به اهميت غير قابل انكار منابع پروتئيني با منشا دامي در تغذيه انسان و مزاياي تامين پروتئين از طريق فرآورده هاي دامي , لزوم توجه بشتر به صنعت پرورش دام و عوامل موثر در آن اجتناب ناپذير مي باشد . نظر به اينكه بخش اعظم هزينه ها در اين صنعت به تهيه خوراك اختصاص دارد و در حال حاضر سالانه حدود 3 ميليون تن مواد اوليه جهت تهيه خوراك دام از كشورهاي ديگر خريداري و به كشور وارد مي شود بنابراين تلاش در جهت استفاده بهينه از منابع غذايي و افزايش عملكرد توليد به منظور بالا بردن ميزان توليد و كاهش هزينه ها از اهميت بسزايي برخوردار است .
از جمله راههاي افزايش بازدهي غذا , افزودن برخي از تركيبات مختلف به جيره هاي غذايي مورد استفاده جهت تغذيه دام مي باشند و از ميان تركيبات توصيه شده كه به توجه به ويژگيهاي خاص خود مي توانند سبب بهبود عملكرد گله هاي دام شوند انواع زئوليت مي باشد تا كنون بيش از 50 نوع زئوليت طبيعي با خواص متفاوت كشف شده كه فقط 9 گونه آن داراي ارزش بهره برداري از معادن است علاوه بر كانيهاي طبيعي بيش از يكصد نوع زئوليت به طور مصنوعي توليد مي شوند كه هر كدام خواص فيزيكي ويژه اي دارا هستند .
کلمات کليدي: زئوليت، تغذيه، نشخوارکنندگان، طيور، آبزيان

زئوليت چيست ؟
زئوليتها , بلورهاي آلومينوسيليكات هيدارته مي باشند كه داراي كاتيونهاي از خانواده فلزات قليايي خاكي هستند و ساختمان سه بعدي نامحدود دارند . از ويژگيهاي اين تركيبات , تبادلات كاتيوني و دارا بودن قابليت برگشت پذير جذب و دفع آب , بدون ايجاد تغيير عمده در ساختمان مولكولي آنها مي باشد بايد توجه داشت كه زئوليت با نام تجاري آنزيميت كه محصولي از فرآوري كانيهاي آلومينوسيليكات معدني با قدرت جذب فوق العاده و تبادل كاتيوني بي نظير و مطلقا آنزيم نبوده و نبايستي با آنزيمهاي مختلف كه بسيار متنوع بوده و هر كدام اختصاصا براي بهبود و جذب يك ماده غذايي خاص بكار مي رود اشتباه شود.

آنزميت در تغذيه نشخوارآنندگان :
اولين دليلي كه باعث شد از آنزيميتها در تغذيه نشخوارگنندگان استفاده شود خاصيت آنها در جذب گازهاي آمونيومي شكمبه و جلوگيري از مسموميت حيوان و در نهايت آزادسازي تدريجي آمونياك و استفاده بهتر ميكروبهاي شكمبه از آن جهت سنتز پروتئين ميكروبي PH است . جهت جذب اسيدهاي چرب فرار و آمونياك از افت ناگهاني شكمبه جلوگيري كرده و محيط مناسبي براي فعاليت باكتري هاي سليولولايتيك فراهم مي كند كه اين باكتري توانائي تجزيه و هضم فيبر غذا را دارا مي باشند و موجب افزايش نسبت استات به پروپيونات در شكمبه مي شود كه خود عاملي در جهت افزايش چربي شير مي باشد . در هنگام مصرف زئوليتها ماده خشك جيره افزايش مي يابد در نتيجه ترشح بزاق حيوان زيادتر شده و به اين ترتيب از اسيدي شدن محيط شكمبه و نفخ حيوان جلوگيري مي كند. بعلت افزايش مصرف آب در هنگام استفاده از زئوليت مواد نشاسته اي به جاي هضم در شكمبه به روده انتقال مي يابند كه در آنجا براثر هضم به گلوكز تبديل مي شوند در حالي كه در شكمبه براثر هضم تبديل به اسيدهاي چرب فرار مي شود كه اغلب براثر آروغ زدن حيوان از دسترس خارج مي شود . بعلت افزايش گلوكز خون استفاده از اسيدهاي آمينه به عنوان منبع انرژي متوقف شده و در نهايت موجب افزايش پروتئين شير در گاوهاي شيرده و افزايش وزن در گاوهاي پرواري مي شود .

مزاياي مصرف آنزميت در گاوهاي شيري :
1. افزايش شير و چربي و در نتيجه سود بيشتر
2. توازن اوره مصرفي در جيره غذايي و تبديل آن به پروتئين قابل جذب
3. جلوگيري از اسهال و در نتيجه به حداقل رسيدن تلفات گوساله هاي
4. كاهش اسيدوز در گاوهاي شيرده و فعال تر نمودن ميكروبهاي شكمبه
5. افزايش ضريب جذب بعلت تاخير تدريجي در عمل گوارش
6. پالايش محيط با جذب گازهاي سمي و از بين بردن بوي فضولات و رطوبت بستر
7. جذب عناصر فلزي سنگين(Heavy Metal) موجود در آب آشاميدني و مواد غذايي و جلوگيري از ايجاد (Metal Binding Protiones)

آنزميت و اثرات آن در تغذيه گوساله
در حال حاضر در بازار پودر آنزميت ويژه اي وجود دارد كه براي گو