چکيده:
کنجاله سويا متداولترين و مهمترين مكمل پروتئينى در تغذيه طيور بوده که تنها اسيد آمينه محدود کننده آن متيونين مى باشد و داراي اسيد آمينه هاي متوازن خوبى براى طيور است . از آنجا که تهيه سويا به دليل استفاده اکثر مرغداران گوشتي و نيز محدود بودن سطح زير کشت آن داراي هزينه اقتصادي بالايي است، لذا استفاده از جايگزينهاي آن مورد توجه روز افزون قرار گرفته است. استفاده از کنجاله کلزا، کنجاله پنبه دانه و آب پنيرخشك (پودر لاکتو سرم ) بعنوان جايگزين هاى کنجاله سويا در جيره طيور، به لحاظ اقتصادى مقرون به صرفه بوده و موجب کاهش هزينه خوراك در طيور مى شود . لذا مورد توجه مى باشد. کنجاله کلزا به لحاظ غني بودن از اسيدهاى آمينه گوگرددار (سيستين و متيونين) و ويتامينها، بدون هيچ اثر سوء بر طيور گوشتى ، قابل مصرف مي باشد همچنين کنجاله پنبه دانه که غنى از پروتئين است، على رغم دارا بودن ويژگيهاى نامطلوب گوسيپول بدون داشتن اثرات سوء بر عملكرد و بازده طيور گوشتي، در يك جيره متعادل به ميزان 7،14،21 درصد بترتيب در دوره هاى آغازين رشد و پايانى قابل مصرف مى باشد. در اين ميان ، مصرف پودر لاکتوسرم (آب پنيرخشك شده ) بعنوان مبنع عوامل ناشناخته فعال در جيره طيور سبب بالا رفتن قابليت هضم و جذب جيره شد ه و در بهبود وضع و رشد جوجه ها از طريق تأمين اسيد آمينه هاى ليزين، متيونين و ويتامينهاى ريبوفلاوين و اسيد پانتوتنيك و ساير عناصر کمياب نقش ايفا م کند.

واژه کليدى : کنجاله سويا، جايگزين هاي کنجالة سويا، طيورگوشتي

مقدمه:
پروتئين ها ترکيبات آلي پيچيده اي هستند که در همه سلول هاي زنده يافت شده و با تمام فعاليت هاي ضامن حيات سلول مرتبطند .کيفيت پروتئين به بالا بودن ميزان اسيد آمينه هاي ضروري در آن بستگي
دارد و طيور از بين اسيد آمينه هاي ضروري به 11 اسيد آمينه ضروري شامل آرژنين، هيستيدين، ايزولوسين، لوسين، ليزين، متيونين، فنيل آلانين، ترونين، تريپتوفان، والين و گليسين نياز دارد. احتياج واقعي اسيدهاي آمينه ضروري خاص در جيره، به وجود ساير اسيدهاي آمينه بستگي دارد، براي مثال احتياج به ميتونين تا حددي به ميزان سيستين جيره وابسته است.(1)
کيفيت پروتئين جيره بوسيله بيان مقدار آلي اسيدهاي آمينه ضروري يا آنهايي که کمبودشان محتمل تر است، نشان داده مي شود . جيره ي عملي طيور عمدتاً بر پايه غلات بوده و لذا ارزيابي خوراکها بعنوان منابعي از پروتئين براي طيور درواقع شامل روشي براي اندازه گيري توانايي آنها درتكميل کمبودهاي اسيد آمين هاي غلات است.
در اين موارد کمبودهاي اصلي به ليزين يا متيونين مربوط بوده، بطوري که مفيد ترين معيارهاي کيفيت پروتئين، آنهايي هستند که ميزان ليزين يا متيونين قابل دسترسي موجود در خوراك را نشان دهند. براي طيور ارزيابي منابع پروتئيني براساس ميزان سه اسيد آمينه محدود کننده ليزين، متيونين و ترييتوفان موجود در آنها انجام مي گيرد و عموماً فرض مي گردد که جيره هاي داراي مقادير لازم از اين سه اسيد آمينه، خود بخود مقادير کافي از ساير اسيدهاي آمينه را تأمين خواهند نمود .(جدول 1 سطوح معمول مواد مغذي جيره براي طيور ر ا نشان مي دهد ).
پرورش و توليد طيور بميزان زيادي به مكمل هاي پروتئين گياهي متكي است . اين گروه از منابع غذايي بعد از منابع انرژي زا بيشترين بخش جيره هاي غذايي را تشكيل مي دهند. کنجاله سويا بدليل وضعيت اسيدهاي آمينه آن که مكمل اسيدهاي آمينه جيره هاي مبتني برغلات مي باشد و نيز به علت فقدان عوامل ضد تغذيه اي در انواعي که بصورت مناسب فراروي شده باشد، داراي اهميت ويژه اي است . با وجود اين در قاره آسيا ميزان دسترسي به کنجاله سويا براي خوراك دام و طيور، بدليل قابل مصرف بودن ميزان قابل ملاحظه اي از دانه سويا بعنوان غذاي انسان و نيز پائين بودن قابليت توليد سويا در مناطق حاره بعلت کافي نبودن امكانات کشاورزي و فقدان کشت زارهاي مناسب پر محصول ، منجر به افزايش هزينه تأمين کنجاله سويا گرديده است نظر به اينكه بخش اعظم هزينه ها در صنعت طيور به خوراك اختصاص دارد، تلاش در جهت استفاده بهينه از منابع غذايي و کاهش هزينه ها از طريق استفاده از منابع مقرون به صرفه و مؤثر، از اهميت بالايي برخوردار است . مقاله موجود به بررسي جايگزين هاي کنجاله سويا در جيره جوجه گوشتي مي پردازد که شامل کنجاله کلزار، کنجاله تخم پنبه و آب پنير خشك ميباشد.(1)

جدول شماره ( 1)- سطوح معمول مواد مغذي جيره اي براي طيور؛ (گرم در کيلوگرم)