چکيده
از لحاظ کيفيت پروتئين (دارا بودن اسيد هاي آمينه ضروري)،قند(لاکتوز)،مواد معدني،ويتامينها و قابليت هضم فر آورده هاي فرعي داراي ارزش غذايي بسيار بالايي مي باشند ،اما بعلت گراني در تغذيه حيوانات بصورت  محدود استفاده مي شوند.(9)
آب پنير تنها فرآورده فرعي لبني ويژه تغذيه دام مي باشد که در ايران توليد مي شود و حاوي ميزان بالايي از پروتئين هاي سرمي يا پروتئين هاي محلو ل در آب ،مواد معدني،لاکتوز و ويتامينهاست ( 6).آب پنير حاصل از توليد پنير دو نوع مي باشد که نوع شيرين خوش خوراکتر از اسيدي است .لاکتوز آب پنير به آساني تخمير و آربوهيدراتهاي مناسبي جهت ميكروارگانيسم هاي شكمبه بوده که به آساني تخمير مي شوند.( 17)
آب پنير را تا زماني که گوساله قادر به مصرف مواد متراکم نباشد نمي توان در اختيار آنها قرار داد، يعني پس از حدود يكماهگي مايعات فوق را مي توان به مصرف گوساله رساند.( 4)
در تحقيقات انجام شده در مورد تاثير آب پنير بر روي عملكرد گوساله هاي گوشتي نتيجه گرفته شد که اين فرآورده منبع مغذي مناسبي جهت تامين نيازهاي مواد معدني، پروتئين، انرژي، لاکتوز و ماده خشك مي باشد.(1)
کلمات کليدي: آب پنير، قابليت هضم، جايگزيني، گوساله پراوري

مقدمه
توجه روز افزون بشر به مشكلات آلودگي و درك بهتر او از اينها ،همچنين صنعتي شدن بيش از پيش صنعت گاوداري با پيوستن واحد هاي کوچك توليدي، استفاده سنتي آب پنير بشكل جايگزيني منابع شيري در تغذيه گاو و خوك ،استفاده از آن بعنوان کود و يا روانه کردن آن به فاضلاب ورودخانه ها را دچار تغييرات و تحولاتي نموده است.(  7)
ورود آب پنير به فاضلاب مشكلات زيادي را در آلودگي محيط زيست ايجاد خواهد نمود .احداث سيستم تصفيه فاضلاب براي آب پنير علاوه بر اينكه هزينه زيادي دارد با وارد کردن آب پنير به محيط زيست علاوه بر آلودگي شديد آن، هزاران تن پروتئين با ارزش بيولوژيكي بالا و لاکتوز و مقادير قابل توجهي ويتامين و مواد معدني از دست ميرود.(  3)
در سالهاي اخير تلاشهايي در جهت يافتن موارد استفاده بيشتر از اين فرآورده که همواره بعنوان ضايعات تلقي و  به همان شكل با آن برخورد مي شد، صورت پذيرفت.( 7)
بجاي پاکسازي آب پنير در تاسيسات پاکسازي ويژه ، بعضي کارخانجات لبني اقدام به اسپري آن روي مزارع کرده اندکه روش موثر و پرسودي براي کارخانه دارو دامدار محسوب مي شود.( 7)
وقتي در فرآيند شير سازي شير را تحت تاثير مايع پنير قرار مي دهند، کازئين رسوب نموده و بيشتر چربي و حدود نيمي از کلسيم و فسفر را ته نشين مي نمايد . سرم باقيمانده آب پنير نام دارد که مايعي زرد رنگ بوده و بعلت اينكه اجزاي شير طي فرايند انعقاد توسط مايع پنير تقسيم مي شود، منبع فقيرتري از انرژي، ويتامين هاي محلول در چربي، کلسيم و فسفر است ( 8).و در کل از نظر کلسيم و فسفر غني مي باشد ( 11 ). آب پنير نسبت به شير منبع ضعيف تري از پروتئين بوده ولي بيشتر پروتئين آن بتا-لاکتوگلوبولين است که کيفيت بسيار خوبي دارد.(8)
پروتئينهاي آب پنير
اهميت زيادي دارند ، زيرا حاوي مقادير نسبتا زيادي از اسيد هاي آمينه سيستين و متيونين هستند . بنابراين، ارزش غذايي پروتئين شير در مجموع بسيار مطلوب است.(5)
از آب پنير فرآورده هاي مختلفي از قبيل پودر آب پنير،لاکتوز، ¹ (wpc) ،پروتئين تغليظ شده آب پنير پروتئين تك ياخته، انواع نوشابه، خوراك دام و غيره ميتوان بدست آورد . ولي يكي از روش هاي عملي با توجه به ظرفيت هاي پايين واحد هاي پنير سازي در ايران ،استفاده از آن براي خوراك دام مي باشد.( 3)
 

بررسي نتايج تحقيقات:
استفاده از آب پنير در تغذيه گوساله ها ارزشمندشناخته شده و معمولا در سن 4-2 ماهگي بصورت مخلوط آب پنير و شير پس چرخ (شيري که چربي آن با استفاده از نيروي گريز از مرکز جدا شده باشد ( 5) ) قابل توجه است . و پس از 4 ماهگي مي توان از آ ب پنير خالص به ميزان 10-15 کيلو در روز استفاده نمود . استفاده از آب پنير در تغذيه گوساله ها تا سن 15 ماهگي سودمند خواهد بود
زيرا تا حد زيادي جايگزين کنسانتره يا شير پس چرخ مي شود. ثابت شده گوساله هاي پرواري رشد روزانه بيشتري داشته و جثه وتوليد آنها کمي بهتر ا ز گوساله هاي پرواري ميباشد که از همان مقدار واحد غذائي بصورت شير پس چرخ مصرف نموده اند.(7)
فر