مقدمه :

نفخ يكي از بيماريهاي گوارشي تغذيه اي است. وجود برخي بيماريهاي دستگاه گوارش ويا مصرف گونه هاي خاصي از گياهان ميتواند باعث بروز نفخ گردد.

در بررسي انجام شده در آمريكا نفخ جزء چهارمن عامل ايجاد كننده  مرگ ناگهاني  معرفي شده است.مطالعه اي روي 450هزار گاو پرواري در ايالت كانزاس آمريكا ميزان تلفات بخاطر نفخ را0.1 درصد نشان داده است كه در آن 0.2 درصد گلاوها به نفخ شديد و0.6 درصد آنها به نفخ خفيفنري مبتلا بودند.

گوساله ها، بره هاي شير خوار،اسب و گوسفند ، گاوشيري وپرواري به‌اين بيماري‌مبتلا ميگردند. گوسفند در مقابله باگاو مقاومتر است.

نفخ شيردان، نفخ شكمبه و نفخ روده از انواع رايج نفخند.علاوه براين نفخ را ميتوان به درجات حاد، نيمه حاد ،مزمن و به نفخ اوليه و ثانويه تقسيم بندي كرد.

پروتيينهاي محلول برخي گياهان مثل لگومينوزها كه بيشتر در سيتوپلاسم برگها موجودند باعث ايجاد كفي پايدار در محيط شكمبه اي ميشود.وجود اين كف از خروج گاز جلوگيري كرده و از عمل آروغ جلوگيري ميكند به اين ترتيب نفخ ايجاد ميشود.در مقابل مواد ليپيدي گياهان و متابوليتهاي آنها و نيز موكو پروتيينهاي بزاق عوامل ضد كفي هستند كه با كاهش فشار سطحي مايعات شكمبه به صورت ضد نفخ عمل ميكنند. سرعت بالاي خوردن غذا ، رطوبت ونم درغذا ميتواند در بروز نفخ كمك كند .يونجه خشك نيز ميتواند باعث بروز نفخ شودغذا هاي نرم و آسياب شده نيز ميتوانند نفخ ايجاد كنند. مقدار زياد كنسانتره در غذا با افزايش بروز اسيدوزو كاستن از حركات دستگاه گوارشي در خروج گاز و عبور غذا از مسير گوارشي در ايجاد نفخ مؤثر است.  انسداد مري در اثر فشار خارجي، انسداد كارديا، اختلال عصب واگ، فتق ديافراگم  از عوامل مهم عدم خروج گاز از محيط شكمبه اند.

بزاق در دستگاه گوارش با كاستن از كشش سطحي مايع شكمبه‌و با خاصيت بافري كه دارد و نيز با افزايش رقت مايع شكمبه اي وحركت مواد غذايي در كاستن از احتمال بروز نفخ و حتي جلوگيري از بروز آن مؤثر است. از بيماريهاي عفوني غير گوارشي كه با اثر گذاري بر اعصاب يا دستگاه گگوارش زمينه ساز بروز نفخند ميتوان بيماريهاي سل‌و كزاز را نام برددر بيماري سل غدد لنفاوي مري متورم شده و با اعمال فشار خارجي بر مري مسير آنرا مسدود  ميكند. در بيماري كزازدر گوساله ها با ايجاد اختلال در عصب واگ عمل ناودان مري مختل ميگرد و اين زمينه ساز بروز نفخ مزمن است.

از عوامل ميكروبي شكمبه  باكتريهاي كپسول دار وپلي ساكاريدهاي توليدي آنها در بروز نفخ نقش بيشتري دارند.