کاشت و تکثير گياهان زينتي (بخش دوم)
کاربرد هورمونهاي گياهي
هورمون
هورمون به موادي اطلاق ميشود که به مقدار بسيار ناچيز در يک اندام معين از گياه بوجود ميآيد و در اندامهاي ديگر استفاده ميشود. با اين تعريف شايد تصور شود که هورمونها صرفاً جزء مواد کاملاً درون ساز گياه هستند، اما همواره اينطور نيست زيرا هورمونها هم در داخل اندامهاي گياهي و هم به شکل سينتتيک و شيميايي در خارج ساخته ميشوند و روي گياه القا ميشوند. بنابراين علي رغم اينکه يک تفاوت ناچيز بين اين دو نحوه ساخت هورمون موجود است بيشترين تفاوت مربوط به اصطلاح انگليسي است.
در فارسي هم موادي که بصورت طبيعي در گياه ساخته ميشوند و هم موادي که به صورت مصنوعي از خارج به گياه القا ميشوند را تحت عنوان هورمون ميشناسند، اما در اصطلاح انگليسي موادي را که بصورت طبيعي (در داخل گياه) ساخته ميشوندPlant Hormone و موادي که بطور مصنوعي (در خارج از گياه)ساخته ميشوند را تحت عنوانPlant Growth Regulators يعني تنظيم کنندههاي رشد گياهي ميشناسند. در تقسيم بنديهاي خيلي قديميتر هورمونها بر حسب نوع قابليت يا کاري كه به عهده دارند، به پنج دسته تقسيم ميشوند.
هورمونها
1- اكسينها Auxines
2- ژيبرلينها Giberellines
3- سيتوكينينها Cytokinines
4- بازدارندههاي رشد Inhibitors
5- اتيلن Ethylene
اکسينها Auxines
عوامل موثر بر عملكرد هورمونها در روي گياهان زينتي
غلظت Dosageهورمون مصرفي؛
سن فيزيولوژيكي گياه
اکسينها جزء اولين گروه هورمونهاي كشف شده هستند كه وظايفي همچون تسريع در ريشهزايي گياهان و ريزش گلهاي اضافي درختان ميوه را بر عهده دارند. مهمترين عاملي که روي عملکرد اکسينها تأثير گذار بوده مقدار مصرف اکسين و يا غلظت هورمون مصرفي است. گاهي اوقات يک اکسين معين عامل رشد و تقسيم سلولي است. اما اگر همين ماده را در غلظت Dosage خيلي زياد بکار بريم، باعث مرگ و از بين رفتن گياه ميشود. بنابراين در مصرف هورمونها مخصوصاً اکسينها غلظت مصرف اهميت زيادي دارد. عامل ديگري که در روي عملکرد و يا وظيفه خاص اکسين اثر گذار است سن فيزيولوژيکي گياه مورد استفاده است. بسته به اينکه گياهان در چه مقطع سني قرار گرفتهاند غلظت مصرفي اکسين و زمان القا آن به سن متغير است و نتايج متفاوتي دارد. اما بطور کلي مهمترين وظايفي را که براي اکسينها ميشناسيم عبارتند از :
تسريع در ريشه زايي گياهان سخت ريشهزا 3000 ppm - 8000 ppm- مخصوصاً در سطوح بزرگ و واحدهاي توليدي بزرگ که سرعت ريشهدار شدن گياه و زمان آن اهميت دارد، مصرف و کاربرد اکسينها داراي جايگاه ويژهاي است؛
عامل تُنُك کننده در محصولات سالآور- به اين طريق باعث ريزش گلهاي اضافي درختان ميشود. مثلاً در درخت سيب حالت سالآوري وجود دارد. بدين صورت که در بعضي از سالها ميوه زياد توليد ميكند و در سال ديگر محصول بسيار ناچيزي دارد. کاربرد اکسينها باعث ميشود که در سالهاي پر محصول تعداد گلهاي قابل تبديل به ميوه کم شود و در نتيجه عملکرد گياه در سالهاي مختلف به شکل متعادلي نگه داشته شود.
ژيبرلينها Giberellines
مهمترين كاربرد ژيبرلينها GA
جايگزيني سرما در غدهها؛
جايگزيني سرما در بذر
دسته نسبتاً بزرگ از هورمونهاي گياهي ژيبرلينها هستند که در سالهاي حدود 1940 شناخته شدند. کاربرد ژيبرلينها در باغباني به درشت کردن حبههاي انگور، وادار كردن غده يا پياز براي گلدهي و جايگزيني سرما در بعضي از بذرهاي گياهان است. بهترين و پرمصرفترين جاي مصرف GA در ژيبرلينها در Flowery culture است که غدهها و پيازها را به کمک سرما وادار به گلدهي ميکنيم، بنابراين ژيبرلينها جايگزين سرما ميشوند. با تيمار ژيبرلين دوره 3 تا 5 ماهه را که پيازها لازم دارند تا وارد مرحله گلدهي شوند را بسيار کوتاهتر ميكنند.
وظيفه ديگر ژيبرلينها جايگزيني سرما در بعضي از بذرها ميباشد. بعضي از بذرهاي گياهان زينتي نظيرانواع نسترنها نيازمند طي يک دوره سرما قبل از جوانهزني هستند، لذا وقتي اين بذرها را با GA که مخفف ژيبرلين اسيد است تيمار کنيم آن را جايگزين يک دوره سرما کردهايم. لازم به ذكر است که تعداد ايزومرهاي ژيبرلين خيلي زياد است از GA1- GA47 شناخته شدهاند، و در کارخانجات مواد شيميايي توليد مي شوند اما GA3 کاربرد بيشتري دارد. مشخص كردن نوع هورمون و مقدار آن كار بسيار دقيق و ظريفي است كه در آزمايشگاههاي تخصصي با استفاده از دستگاه HPLC صورت ميگيرد.
سيتوكينينها Cytokinines
سيتوکنينها دستهاي از هورمونها هستند که وظايف خاص و بسيار تخصصي بر عهده دارند. سيتوکنينها وظايفي همچون کمک به تقسيم سلولي و جلوگيري از پير شدن گلهاي شاخه بريده را بر عهده دارند كه كمياب و گران قيمت بوده و دز مصرفي آنها كم است. نقش ديگر سيتوکنينها جلوگيري از پير شدن گلهاي شاخه بريده Cut flowers است. سيتوکنينها در محلول پاشيهاي آبي و شيميايي روي شاخههاي بريده شده كه براي مدت طولاني نگهداري ميشوند، کاربرد بسيار خوبي دارند. انواع سيتوکنينها عبارتست از بنزيل آمينوپورين، زآتين و کينيتين.
بازدارندههاي رشد Inhibitors
دسته چهارم از هورمونهاي گياهي بازدارندگان رشد هستند که نقش متضاد بقيه هورمونها را دارند.نقش سه دسته اول اكسينها، ژيبرلينها و سيتوكينينها در تشويق گياه به رشد و نمو است ولي ايندسته نقش جلوگيري كننده در رشد را دارند. در گياه بنت قنسول Euphorbia Pulcherrimaصورت ميتوان از بازدارندهاي مثل B9 استفاده كرد. گياهان زينتي کاربرد خوب و بسيار اقتصادي دارند واستفاده از اين بازدارندهها باعث ميشود گياهان کوتاه اما کامل از نظر ساختمان رشدي داشته باشيم. يك پا كوتاهي دستهاي ديگر از مواد بازدارنده که در گياهان زينتي استفاده ميشوند آلار SADH است، گر چه در بعضي از مجامع جهاني منع شده است اما چون مورد استفاده آن براي گياهان زينتي است و مصرف خوراكي ندارد همچنان قابل استفاده است. بهترين مورد استفاده از آلار يا SADH در طولاني كردن خوشههاي گل گياه کاغذي است.
اتيلن Ethylene
بر خلاف چهار دسته ديگر (كه ابتدا خاصيت هورموني آنها شناخته شده)، اتيلن ابتدا به عنوان گازي فرار شناخته شد بعد بعنوان هورمون شناسايي شد. اتيلن را در گياهان زينتي عمدتاً بعنوان هورمون پيري ميشناسيم، هر وقت که بخواهيم گياهان را به سمت بلوغ و پيري ببريم کاربرد اتيلن توصيه ميشود. اتيلن گازي فرار است كه در گياهان زينتي به هورمون پيري شهرت داشته و باعث رسيده شدن ميوههايي همچون موز و گوجهفرنگي ميشود. مصرف اتيلن بر روي سبز زدايي يا رسيدن ميوهجات مفيد است. اما در گياهان زينتي بدليل تشويق به طرف پيري و بلوغ خيلي مفيد نيست. اتيلن بر روي گياهان خانواده Coleus blumei خصوصاً گياه آيکما Aechema خيلي مؤثر بوده و باعث رشد و انگيزه گل دهي در گياه ميشود. براي جلوگيري از فعاليت اتيلن و جوان ماندن گياه از مواد شيميايي و تركيبات نقره مثل نيترات نقره و تيو سولفات نقره 8-Hydroxy puinoline استفاده ميكنند. همچنين مادهي شيميايي ديگر به نام متيل سيكلو پروپان Methyle Cyclo Propane (1-MCP) را بصورت قرصهايي در ظرفهاي بستهبندي گياه قرار ميدهند تا گل مدتي شاداب باقي بماند.
تکثير گياهان
طريق مختلف تكثير
1- مستقيم يا جنسي Sexual Propagation
2- غير مستقيم يا رويشي Vegetative Propagation
تکثير مستقيم Sexual Propagation
تکثير مستقيم بيشتر بعنوان تکثير بذري شناخته شده است. اساس کار در اين روش استفاده از بذر گياه است. بذر يا Seed از ترکيب دانههاي گرده گلهاي نر و خامه گلهاي ماده بوجود ميآيند كه به دو شكل هموزيگوت و هتروزيگوت وجود دارند. بعد از اين ترکيب چنانچه گرده و مادگي از يک جنس باشند بذر حاصل را بذر همگن يا اصطلاحاً Homozygot مينامند و چنانچه بذر بدست آمده از آميزش دانههاي گرده غير از گياه مادر باشد بذر حاصل را ناهمگن يا اصطلاحاً Heterozygot گويند. معمولاً اين روش براي گياهاني كه ناهمگني يا Heterozygot دارند (مثل گلهاي يك ساله كه نياز به تنوع و چند رنگي بيشتري دارند) از ديدگاه توليد كننده بهتر است. همچنين در جاييكه اين روش مقرون به صرفه است (مثلاً در گياهاني كه تكثير به روش غير بذري مدت زمان طولاني ميگيرد) استفاده ميشود. مزاياي بذر کاري
1) ارزانتر بودن نسبت به روش غير جنسي؛
2) انبار كردن بذر به مدت طولاني؛
3) كنترل بيماريهاي ويروسي.
ميتوان بذر را براي مدت طولاني در انبار نگهداري کرد بدون آنکه آسيبي به وضعيت رويشي و ژنتيکي آن وارد شود. همچنين از آنجا که بيماريهاي ويروسي عموماً بوسيله بذر انتقال پيدا نميکنند لذا تکثير بذري راه مطمئن براي کنترل بيماريهاي ويروسي است.
معايب کشت و کار با بذر
1) به علت تفرقه صفات، يكنواختي لازم وجود ندارد؛
2) دوره نو نهالي طولانيتر است؛
3) كيفيت اوليه بذر از بين ميرود.
براي آن دسته از گياهان که نياز به يکنواختي دارند روش بذر کاري براي تکثير آنها مشکل آفرين است. همچنين در بعضي از گياهاني كه زمان لازم براي بلوغ و به گل رفتن گياه طولاني است، هزينه زيادي دارد. مثلاً زمان لازم براي درخت گلابي حداقل 7 تا 8 سال است تا يک پايه بذري به درخت ميوه تبديل شود.
روشهاي بذركاري
بذر کاري به دو روش مستقيم و نشا کاري انجام ميشود. روش مستقيم براي بذرهايي با اندازه متوسط عملي است که رويش آنها با مشکل زيادي همراه نيست. گل آحار و جعفري به روش مستقيم بذركاري ميشوند. تعداد زيادي از بذرهاي گياهان زينتي نياز به نشا کاري دارند. در روش نشا کاري ابتدا بذرها را در يک جعبه کشت يا گلدان نشا کشت ميکنيم. بعد از اينکه اندازه گياهان و نشاها به حد معيني رسيد و معمولاً اين حد يک اندازه 4 تا 6 برگه است آنوقت گياهان را به محل اصلي انتقال ميدهيم.
نكات لازم در روش بذر کاري
1- آماده سازي بذر قبل از بذركاري؛ آماده کردن بذرهاي معمولي کار مشكلي نيست کافي است بذر تازه، کاملاً يکنواخت و فاقد هر گونه بذر علفهاي هرز يا گياهان ديگر در اختيار داشته باشيم.
2- تيمار قبل از كشت؛ گاهي براي اينکه بذر بعضي از گياهان سبز شود قبل از رويش يا کشت بذر بايد عملياتي را بر روي آنها انجام دهيم تا بذرها را براي جوانه زدن آماده کنيم و اصطلاحاً به آن تيمارهاي قبل از کشت ميگويند.
كشت بذر (تيمارهاي قبل از كشت)
عمليات قبل از كشت بذر را تيمارهاي قبل از كاشت ميگويند.
الف) خيساندن بذرها؛
ب) رفع سرما
Stratification ؛ اين اصطلاح براي آن دسته از بذرها استفاده ميشود که براي رويش نياز به يک دوره سرما دهي دارند يعني اگر يک دوره سرما را طي نکنند قادر به جوانه زدن نيستند.
ج) نرم كردن پوستهاي سخت گياهان به وسيله اسيد سولفوريك؛ پوستهاي بسيار سخت بعضي از گياهان تا نرم نشوند قادر به جوانه زني نخواهند بود. بسته به نوع گياه و نياز ما روش تكثير جنسي يا غير جنسي را انتخاب ميكنيم. اگر نياز به گياهان يكدست و يكنواخت داريم از تكثير غير جنسي استفاده ميكنيم. اما بيشتر براي گياهان فضاي سبز از روش تكثير بذري استفاده ميشود.
همچنين بسته به نوع بذر (ريزي و درشتي بذر) نوع كاشت فرق ميكند. بذرهاي ريز اطلسي را ابتدا با خاك خيلي سبك مخلوط نموده و سپس در سطح خاك گلدان مورد نظر پخش ميكنيم. از آنجا كه پوشش روي بذر نيز به اندازهي بذر بستگي دارد، حدود نيم سانتيمتر خاك روي بذرها ريخته و آبياري نيز با احتياط انجام ميگيرد. هنگاميكه بذرها رشد كرده و 4 برگي شدند گياه به گلدان اصلي منتقل ميشود. بذرهاي هميشه بهار درشت هستند و به فواصل معين در گلدان كاشته ميشوند و روي آنها را با خاك بيشتري (حدود 2- 5/1 سانتيمتر) ميپوشانيم و آب ميدهيم.
تکثير غير جنسي
اساس روش تكثير غير جنسي
هر يک از سلولهاي هر كدام از گياهان توانايي ساخت يک گياه کامل همانند پايه مادري خود را دارند. و كلاً هر روشي كه بوسيله آن هر يك از اندامهاي گياهي به يك گياه كامل تبديل شود، يكي از زير ردههاي اين روش است.
انواع روشهاي تکثير غير جنسي
1) کشت بافت؛
2) تقسيم بوته؛
3) استفاده از اندامهاي زيرزميني؛
4) استفاده از ساقه و برگ بعنوان قلمه؛
5) استفاده از جوانهها بعنوان پيوند؛
6) استفاده از ساقههاي رونده؛
7) خوابانيدن.
كشت بافت
كشت بافت كار نسبتاً تخصصي بوده و نياز به دستگاههاي مخصوص دارد كه در اينجا مورد بحث نيست.
تقسيم بوته Succres
استفاده از تقسيم بوته براي تکثير گياهان زينتي کاربرد زيادي دارد و تعداد زيادي از گياهان به اين روش تکثير ميشوند. استفاده از اين روش بدليل اينکه گياه کامل و ريشهدار از پايه مادري جدا ميشود و عيناً شبيه پايه مادري شروع به رشد و نمو مي کند، يک روش نسبتاً آسان و بدون هيچ گونه خطر از نظر سازگاري با محيط است و هيچ تغيير ژنتيکي در آن اتفاق نميافتد. نمونه اين نوع تکثير را ميتوان در ديفن باخيا، سانسويريا و آنتوريوم مشاهده کرد.
استفاده از اندامهاي زيرزميني
انواع پيازها و ريزومها از اين طريق تكثير ميشوند. در جلسه آينده به بحث در اين مورد ميپردازيم.
خوابانيدن Layering
تکثير بوسيله خوابانيدن ياLayering يک روش نسبتاً ساده و کم هزينه است. فقط بايد دقت داشت که همه گياهان با اين روش قابل تکثير نيستند. برخي از درختان و درختچهها و تعدادي از پيچهاي زينتي با اين روش تكثير ميشوند.
روش کار بدين صورت است که بخشهايي از ساقه که در حال رشد است را درون خاک حفر ميکنيم و مقداري خاک بر روي آن ميريزيم. بخشهايي که در زير خاک هستند ريشهدار ميشوند و بعد از ريشهدار شدن آنها را از پايينترين محلي که براي خاک ريختن انتخاب کردهايم قطع ميکنيم و بعنوان يک گياه جديد به محل مورد نظر انتقال ميدهيم. اين روش تکثير در گياهاني نظير پيچ لوني سرا (ياس امينالدوله)، ياس زرد و پيچ اناري و تعداد ديگر از گياهان قابل استفاده است.
استفاده از ساقه و برگ به عنوان قلمه
روشهاي قلمه برداشتن بر حسب اينکه از کدام قسمت ساقه صورت گيرد اسامي مختلفي دارند.
انواع قلمه ساقه
- قلمه چوبي Wood Cutting
- قلمه نيمه چوبي؛
- قلمه سبز؛
- قلمه علفي؛
- قلمه برگ.
قلمه يا Cuttingاستفاده ا ز بخشهاي ساقه و گاهي برگي بعضي از گياهان زينتي ميباشد كه قابليت ريشهزايي سريع دارند. اگر آخرين قسمت ساقه يا بخش رشد يافته سال قبل در قلمه استفاده شود، قلمه چوبي يا اصطلاحاً Wood Cutting ميگويند. بيشتر درختان ميوه، درختچههاي زينتي، گياهان برگ ريز و گياهان خزان دار به کمک اين روش تکثير ميشوند. در اين روش طول قلمه 10 تا 25 سانتيمتر است و بسته به نوع قلمه و تعداد، 3 تا 7 گره در قلمه باقي ميماند. اين چنين قلمههايي فاقد برگ هستند، چون زمان قلمه گيري اين گونه گياهان به دوره خواب گياهان نزديک ميشود (حدوداً از اواسط آبان به بعد) .
قلمههايي كه بافت محكمي دارند، كمي خشبي شده ولي انعطاف لازم را دارند و حاصل رشد سال جاري هستند را قلمههاي نيمه چوبي يا نيمه خشبي گويند. درختچههاي زينتي و سوزني برگان و تعدادي از گياهان گلخانهاي نظير آکاليفا Acalypha و گل کاغذي به اين وسيله تکثير ميشوند. طول قلمهها حدود 10 تا 15 سانتيمتر بوده و 3 تا 4 گره روي ساقه بجاي ميماند. قلمهها بدون برگ يا با داشتن يک يا دو برگ کشت ميشوند.
قلمههاي سبز، حاصل رشد جاري گياه و حامل مريستم انتهايي هستند و به سرعت ريشهدار ميشوند. چنين قلمههايي طولي در حدود 5 تا 10 سانتيمتر دارند و حداقل داراي دو گره هستند و معمولاً برگ دارند و با يک يا دو برگ در محيط ريشه زايي کشت ميشوند. اين قلمهها تقريبا در تمام گياهان زينتي مانند سوزني برگها از قبيل كاج مطبق و آلوکالياها قابل استفاده ميباشند.
نوع ديگر قلمههاي ساقه، قلمههاي علفي يا Herbaceous Cutting است که در گياهان زينتي نظير انواع فوتوسها، ديفن باخيا و برگ انجيري کاربرد دارند.
نوع ديگر قلمه، قلمه برگ است. برگهاي بعضي از گياهان قابليت ريشه دار شدن دارند. عمده برگهاي ريشه زا برگهاي کامل هستند. يعني بايد يک برگ کامل همراه با دم برگش در بسترهاي تکثير کشت شود در حاليکه بعضي از برگها را بوسيله تکه کردن يا قطعه كردن، ميتوان تکثير کرد مانند برگهاي بگونياي ريزومدار و سانسويريا.
تکثير بوسيله اندامهاي زير زميني
اندامهاي زيرزميني
- ساقههاي تغيير شكل يافته (پيازها)؛
- بخشهاي گوشتي ريشه.
گل گلايول با پياز تو پر بوسيله اندامهاي زيرزميني تكثير ميشود. همچنين گل سنبل با پيازهاي حساس و سخت ريشهزا تكثير پيدا ميكند. ريزومها بخشي از ساقه زيرزميني گياه هستند که بعنوان عامل تکثير از آن استفاده ميشود. حال به معرفي بعضي از گياهاني كه به اين وسيله تكثير ميشوند، ميپردازيم.
گل اختر
گل اختر يا کانا از خانواده کاناسل است که يک گياه تابستانه با گلهاي بسيار زيبا به رنگهاي متنوع ميباشد. بدليل اينکه برگهاي بزرگ و متراکم توليد ميکند در زماني که گياه روي گل نيست براي فضاي سبز مناسب است. بخش تکثيري اين گياه، يک ريزوم بسيار جوان، فعال و مرتب در حال جوانه زدن است بنابراين ميتوان با قطعه کردن ريزوم اين گياه را تکثير کرد. همچنين ريزومهاي برخي از بگونياها و اخترها نمونه بارز اين دسته از گياهان ميباشند.
عامل تکثير در گياهان پيازي (بعنوان مثال گلايول)، پيازچههاي بسيار کوچک هستند که در کنار پياز مادري رشد ميکنند. پيازچهها را چند سال متوالي (3 تا 4 سال) در زمين مرغوب ميکارند و زماني که پيازها به اندازه معين رسيدند، گل ميدهند.
استفاده از جوانهها بعنوان پيوند
عمل پيوند ياGrafting متصل کردن دو قسمت گياهي است، بطوريكه اين دو قسمت بوسيله باززايي با هم کاملاً جوش خورده و يک گياه را تشکيل دهند. معمولا بر روي همه درختان ميوه عمل پيوند صورت ميگيرد. همچنين گل سرخ از خانواده رزاسه عموماً با روش پيوند تکثير ميشود.
در عمل پيوند دو بخش پايه و پيوندك وجود دارد. بخش پاييني و اصلي که پايه ياStock ناميده ميشود و بخشي را که از گياه ديگر جدا ميشود و روي گياه مادري چسبانده ميشود را اصطلاحاً پيوندک Scion ميگويند. بنابراين پايه و پيوندک دو عامل مهم در موفقيت پيوند هستند. انتخاب پيوندك و سازگاري پيوندك مهم ميباشد، زيرا هر پايه با هر پيوندكي عمل پيوند موفقي نخواهد داشت.
پايه بسته به نوع گياه ميتواند نهال يك ساله يا شاخه بسيار باريك باشد. نسترنها گياه بومي كشور ايران هستند. در پايان سال اول يا دوم وقتي ضخامت پايه نسترن به اندازه يك مداد معمولي شد مناسب پيوند است. دو نوع پيوند وجود دارد. پيوند جوانه و پيوند شاخه كه هر دو آن بر روي نسترن انجام ميشود.
پيوند
1) نيمانيم يا انگليسي
2) پيوند اسكنه از انواع پيوند شاخه هستند.
پيوند انگليسي در فصل زمستان و بر روي گياهاني چون رز، نسترن و كلماتيس انجام ميگيرد. لازم به ذكر است كه پيوند اسكنه احتياج به چسب پيوند دارد تا باز زايي بخشهاي جدا از هم راحت صورت گيرد.
معمولترين پيوند جوانه، پيوند شكمي يا Tاست، كه در اواسط فصل بهار يا اواخر شهريور قابل انجام است و نيازي به چسب پيوند ندارد.
معمولاً پايه و پيوندك را از يك خانواده انتخاب ميكنند تا شانس سازگاري بيشتر باشد. دو نشانه بارز ناسازگاري پايه و پيوندك عبارتند از
الف) برجستگي در بخش طوقه،
ب) نامتناسب بودن رشد پايه و پيوندك.
معمولاً بعد از گذشتن 2 يا 3 سال از پيوند علائم ناسازگاري مشخص ميشوند.
در اینجا می توانید با نحوه پرورش انواع گل های زینتی آشنا شوید:
خانواده آکانتاسه Acantaceae
خانواده آرالياسه آروکارياسه
خانواده آرالياسه آروکارياسه
خانواده بگونياسه و بروملياسه
خانواده کاکتاسه
کراسولاسه
سيکاداسه
خانواده کامليناسه
خانواده مرکبان Compositea
خانواده ميخک Caryophylaceae
خانواده سلاستراسه و کورناسه
خانواده فرفيونها Euphorbiacea
خانواده سرخسيان
خانواده شمعداني و بنفشه آفريقايي
خانواده زنبقها و نعناعيان
خانواده ليلياسه
خانواده مالواسه و موراسه
خانواده مارانتاسه، استرليتزياسه، بوگنويلاسه
خانواده پَسيفلوراسه، پيپراسه و اركيداسه
خانواده پريمولاسه
خانواده رانونكولاسه و اورتيكاسه
خانواده ويتاسه، سلاژينلاسه، وايولاسه، اسكوروفولارياسه
خانواده سولاناسه و ساكسيفراگاسه
خانواده رزاسه Rosaceae
منبع : شبکه آموزش صدا وسیما
www.parsbiology.com
