(  بسم الله الرحمن الرحيم  )

چـکيـده :   نفت ، مخلوطي از هيدروکربورها مي باشد که منابع آن اغلب در اعماق زمين وجود دارد و از راههاي مختلفي مي تواند وارد يک بدنه آبي شود و منجر به آلودگي آن گردد . کشورهاي اطراف درياي خزر داراي منابع گسترده نفت در سواحل دريا مي باشند و به همين دليل در اثر اکتشاف ، حفر و توليد مواد نفتي باعث آلودگي در بخشهاي مختلف درياي خزر شده اند .  اين تحقيق  توزيع مکاني و منابع هيدروکربنهاي آليفاتيک (n- آلکانها و مخلوط ترکيب تجزيه نشده هيدروکربنهاي فسيلي) و هيدروکربن هاي پلي سيکليک آروماتيک (PAH) را در رسوبات ساحلي درياي خزر ارائه مي دهد . صمغ هاي گياهي ، فيتوپلانکتون ها ، فورانهاي آتشفشاني و نشت وتراوش نفت طبيعي در ورود طبيعي هيدروکربن ها که شامل هيدروکربن هاي آليفاتيک و هيدروکربن هاي آروماتيک مي باشند ، نقش دارند .   غلظت هاي PAH ، n آلکانها و پروفيل هاي سازنده زيستي حاکي از اين است که آلودگي در رسوبات کم عمق قسمت شمالي درياي خزر وجود دارد که اين رسوبات درشت دانه هستند و داراي مقدار کمي کربن آلي هستند. برعکس ، آلودگي متوسط تا زيادي در قسمت جنوبي درياي خزر ، به ويژه در زمين هاي نفتي - ساحلي آذربايجان يافت مي شود . الگوهاي آلاينده نشان دهنده اين موضوع هستند که PAH ها بطور عمده از منابع فسيلي با سهم بيشتري از پيروليتيک هستند که در نزديکي مناطق صنعتي و شهري قرار دارند.هيدروکربنها با اتکا به خاصيت حلاليت آبي کم و ماهيت آبدوست بودن کم ، تمايل به برقراري پيوند با مواد خاص دارند که در نهايت در رسوب تجمع خواهند يافت. براي تايـيد قطعي تر آلودگي نفتي در رسوبات درياي خزر و برآورد اين آلودگي مي توان از طريق کنترل يونهاي مشخصي از ترکيبات منحصر به نفت مانند پنتاسيکليک تريپنوئيد استفاده کرد. غلظت کل هيدروکربنها در رسوبات مناطق ساحلي درياي خزر در دامنه اي بين 29 تا 1820 ميکروگرم در گرم قرار دارد ، بطوريکه بيشترين ميزان مربوط به آذربايجان کمترين ميزان در قسمت شمالي درياي خزر است .لغات کاربردي : نفت ، هيدروکربورهاي آليفاتيک و آروماتيک ،درياي خزر ، مقدمه:  موضوع آلودگي به طور جدي از اواسط قرن بيستم با رشد و توسعه صنعت نفت در جهان گسترش يافت. مسأله آلودگي درياها به عنوان يک مسأله حايز اهميت مطرح است که رشد و توسعه حمل و نقل دريايي به ويژه حمل و نقل نفت ، اين اهميت را صد چندان نموده است.  توسعه اين صنعت همزمان با توسعه استفاده ار چاههاي نفتي در فلات قاره کشورهاي نفت خيز ، حمل و نقل دريايي نفت ، تصادمات کشتيهاي نفتي ، تخليه نفت از کشتيها وبالاخره وارد ساختن صدمات به تاسيسات نفتي توسط کشورهاي متخاصم ، نتايج و آينده ملال انگيزي را براي انسان به بار آورد ( حسيني ، 1370) . درياي خزر بزرگترين درياچه جهان است که توسط کشورهاي آذربايجان ، جمهوري اسلامي ايران ، قزاقستان ، روسيه و ترکمنستان محصور شده است ( کوسارو ، 1994) . اين کشورها با دارا بودن ذخاير  کلان نفت و گاز بيشترين توليدات نفت و گاز را به خصوص بعد از فروپاشي شوروي دارند ( افيموف ، 2000 ) . منابع نفتي درياي خزر در حدود 16 تا 32 ميليارد بشکه تخمين زده مي شود (افيموف،2000 ) .منابع نفتـي آلوده کننده درياي خزر: منبع اصلي آلودگي در درياي خزر بطور قابل ملاحظه اي در اثـر توليدات نفت خام و مواد نفتي و گاز طبيعي در سواحل و منابع و صنايع زير ساختي به ويژه در رودخانه ولگا است . بيشتر منابع نفتي آذربايجان در سواحل درياي خزر واقع شده اند و 30 تا 40 درصد کل منابع نفتي قزاقستان و ترکمنستان نيز در سواحل واقع شده اند . مرکز Apsheron Peninsula در آذربايجان با بيش از يک قرن استخراج و توليد نفت و لوله کشي هاي نفتي جزء آلوده کننده هاي بسيار با اهميت منطقه محسوب مي شود . بعلاوه مجتمع صنايع Sumgait و پا لايـشگاه هاي نفت و کارخانه هاي پتروشيمي باکو از مهمترين آلوده کننده هاي درياي خزر مي باشند ( دومومنت ، 1995 ) . در واقع مي توان گفت که آذربايجان از اين دريا به عنوان چاه فاضلاب استفاده مي کند که همين امر باعث آلودگي هاي وسيعي در ناحيه غربي و جنوبي دريا شده است . بطور مثال در اواسط دهه 1960 ، آزاد شدن يک ميليون تن نفت خام و ساير مواد نفتي به طرق مختلف ، آلودگي بسيار شديدي را سبب شده بود . در حال حاضر سالانه ده هزار تن نفت از حوضه هاي نفتي آذربايجان وارد درياي خزر مي شوند ( غفاري ، 1375 ) .ايران در حال حاضر استخراج و توليد نفت و گاز را در حوضه درياي خزر ندارد اما داراي ذخاير عظيم بالقوه مي باشد، اما سواحل اي

امتیاز