مهندس علي سالاري

کارشناس کنترل و گواهي بذر ايستگاه تحقيقات کشاورزي شهرستان اقليد

عامل بيماري :

عامل بيماري قارچي است به نامGaeumanomyces  graminis var tritici   از رده آسكوميست ها و رسته DIAPORTHALES مي باشد كه براي گندم تا حدودي اختصاصي است.

علائم بيماري :

بيشتر گياهان به آلودگي هاي خفيف ريشه مقاومت نشان مي دهند و فاقد علامت هستند در گياهان آلوده علائم بيماري عمدتاً در زمان خوشه دهي ظاهر مي شوند بوته ها ارتفاع نا برابر دارند و خوشه هاي آلوده به طور معمول كوچكتر وسفيد هستند، مقدار پنجه زني نسبت به بوته هاي سالم كاهش مي يابد. مرگ قبل از بلوغ منجر به توليد خوشه هاي سفيد و بلوغ زودرس منجر به چروكيده شدن بذرهاي داخل خوشه شده و آنها را مستعد پذيرش كپك هاي دوره اي مي كند . علائم بيماري در ريشه بارز ترند .ريشه هاي بوته آلوده كم پشت ، تنك ، ترد و شكننده  ميشوند و  ريشه گياهان بيمار به راحتي از خاك خارج مي شوند و يا در نزديكي سطح خاك ديده مي شوند. سيستم ريشه گياهان آلوده محدود و تيره رنگ بوده و به دليل چسبيدن ذرات خاك به آنها ، ضخيم تر به نظر مي رسد . در صورت وجود رطوبت كافي در خاك درطول فصل رويشي ، پوسيدگي ريشه به طوقه و قسمت هاي پايين ساقه نيز توسعه پيدا مي كند و با گسترش بيماري ميسليوم تار عنكبوتي و تيره رنگ قارچ تا پاي ساقه ظاهر مي شود كه صفت تشخيص اين بيماري است

مناطق انتشار :

اين بيماري نخستين بار در سال 1852 از استراليا و سپس در سال 1890 از فرانسه و بعد از آن در ژاپن و ايالات متحده آمريکا به ترتيب در سالهاي 1891 و 1901 گزارش گرديده است.اين بيماري درايران ابتدا در بهار سال 1367 در مزارع گندم دشت ناز ساري و همچنين ساير مناطق استان مازندران و گرگان توسط فروتن و همکاران ديده شده است(1368) .در استان فارس اين بيماري در مزارع شهرستان اقليدنيز مشاهده شده است. 

شرايط مناسب براي بيماري :

اين بيماري معمولاً در خاكهاي با اسيديته خنثي يا قليايي و مرطوب همراه هواي گرم مسئله ساز است و عمدتاً در گندم پاييزه ديده مي شود .

زيست شناسي :

قارچ عامل بيماري به صورت پرتيس در گياهان آلوده و در بقاياي محصول و در خاك زمستانگذراني مي كند.هيف و آسكوسپورهاي قارچ به عنوان منبع اوليه آلودگي محسوب مي شوند. ريشه گندم اولين نقطه اي است كه توسط قارچ مورد حمله قرار مي گيرد. وقتي ريشه گندم در مجاورت بقاياي آلوده گياهي در خاك شروع به رشد مي كند آلودگي شروع مي شود . درجه حرارت 12 تا 18 درجه سانتي گراد همراه با رطوبت شرايط مناسبي را براي گسترش آلودگي فراهم مي كند. توسعه آلودگي از ريشه به طرف طوقه موجب پوسيدگي بافت هاي پاي ساقه تا اولين گره مي گردد . آلودگي از يك بوته به بوته ديگر توسط هيف هاي رونده در ناحيه ريشه گياه صورت مي گيرد همچنين  بخشي از‌ قارچ عامل بيماري از طريق انتقال خاك و بقاي ميزبان آلوده نيز ممکن است منتقل شود.

 راههاي کاهش خسارت بيماري پاخوره :

1-تناوب زراعي : معمولاً كشت گندم بعد از يونجه شدت بيماري را در اثر كاهش ميكرواورگانيسم هاي آنتاگونيست قارچ افزايش مي دهد.تناوب گندم با گياهان خانواده بقولات ، ذرت و يولاف در خاك هاي مرطوب به منظور كاهش بيماري مناسب است .

2-آيش : معمولاً يك يا دو سال نكاشت گندم  يا جو ، جمعيت قارچ را در خاك پايين مي آورد .

               4 - شخم : انجام شخم بلافاصله بعد از برداشت گندم در جلوگيري از توسعه بيماري موثر است .

5- حذف علفهاي هرز گرامينه و بقاياي آلوده گياه باعث کاهش خسارت مي گردد.

6- تنظيم زمان كشت :كشت دير در كاهش آلودگي موثر است .