تلفن و آدرس: تبريز، روبروي بيمارستان 29 بهمن، پژوهشكده بيوتكنولوژي كشاورزي شمالغرب و غرب كشور
تلفن تماس: 3323435و3321615 كد 0411
 

چکيده:
توليد كنندگان مواد غذايي همواره در صدد يافتن راهكارهاي منطقي براي كاهش هزينه مواد اوليه مورد استفاده خود مي باشند تا از اين طريق متعاقبا بتوانند منافع مالي خود را افزايش دهند. متاسفانه اين راهكارهاي هميشه منطقي نيستند و در سالهاي اخير آمار تقلبات در عرضه مواد غذايي افزايش قابل توجهي يافته است. بهر حال براي مصرف كنندگان همواره معيارهاي همچون باورهاي ديني و مذهبي، سلامتي محصول، طمع و مزه آن و همچنين پرهيز از مصرف مواد حساسيت زا و در نهايت قدرت خريد، ميزان استقبال از مواد غذايي مورد عرضه را تحت تاثير قرار داده است. در دهه اخير روشهاي نوين بيوتكنولوژ‍ي امكان كنترل سلامتي و جلوگيري از تقلبات توليد كننذگان را فراهم نموده است. نمونه هايي از دستاوردهاي كاربردي اين علم در كنترل و نظارت بر توليدات غذايي را مي توان تحت مثال ذيل عنوان نمود: تقلبات در فروش گوشت چه به صورت خام و چه در مواد غذايي از عمده ترين مسائلي است كه به وفور ديده مي شود. اين تقلبات به دو دسته استفاده از گوشت گونه غير متعارف ( عمدتا در رستورانهاي بين راهي) و همچنين تقلب در جنسيت گوشت مورد ارائه ( در قصابي ها) مي باشد. بهر حال گوشت دام نر از ارزش اقتصادي بالاتري نسبت به دام ماده برخورد دار است چرا كه دام ماده به منظور توليد مثل پرورش داده مي شود و طبيعتا ذبح آن در 8-7 سالگي يعني در زماني كه ضخامت فيبرهاي ماهيچه اي افزايش يافته و سطح كلاژن بالااي را برخوردار است كشتار مي شود. بعضي از موارد نيز به طور غير مستقيم بر تقلبات گوشت تاثير گذار است به عنوان مثال افزودن پيه و منابع چربي و فضولات حيوانات غير متداول به خوراك دامهاي اهلي و طيور گوشتي و تخمگذار به طور حتم تركيبات گوشت مورد عرضه آتي را تحت تاثي قرار خواهد داد. محور ديگر تقلبات عمدتا در شير و فرآوردهاي متعاقب حاصل از آن مي باشد كه معمولا از مخلوط كردن شير گونه ارزان قيمت مانند گاو براي ساخت پنير گاوميش استفاده مي شود. خاويار از جمله بحث انگيز ترين موارد تقلب مي باشد اين ماده غذايي با ارزش در تمام گونه هاي ماهي داراي ارزش يكساني نمي باشد و معمولا از مخلوط كردن خاويار گونه هاي كم ارزش با گونه مورد نظر استفاده مي كنند. بعضي مواقع نيز تقلبي در كار نيست و حمايت از سلامتي افراد داراي حساسيت ايجاب مي كند تا ماده خوراكي مورد نظر از لحاظ تركيبات و مواد سازنده كنترل شود. حساسيتهاي غذايي از بزرگترين معضلات امروزي مي باشد و از هر 200 نفر يك نفر معمولا به مواد غذايي مانند بادام حساسيت دارند و مصرف اشتباهي ممكن است به بهاي گرفتن جان مصرف كنندگان تمام شود. لذا با استفاده از روشهاي بيوتكنولوژي مي توان وجود 100 نانو گرم از بادام را در بيسكويت، سوسيس و كالباس و شكلات شناسايي نمود. و آخرين محور كاربرد روشهاي بيولوژي مولكولي شناسايي محصولات تراريخت مانند گندم و ذرت و برنج در گوشت و شير و بيسكويت و شكلات و كيك مي باشد كه به نوعي كنترل كيفيت و حمايت از سلامتي مصرف كنندگان را نويد مي دهد. بهر حال تكنولوژي DNA نوتركيب با منافع سرشاري در كشاورزي در جهت مقاوم سازي گياهان به آفات و بيماريها و افزايش توليد در واحد سطح و حفاظت از محيط زيست با كاهش مصرف كود و سم همراه بوده و همچنيت توليد دارو و واكسن و اسيد هاي آمينه و ويتامين را در محصولات زراعي به نفع مصرف كنندگان افزايش داده است با اين حال نيم نگاهي به آن روي سكه و اطمينان از سلامتي گوشت دامهاي و طيور مصرف كننده اين توليدات و متعاقبا محصولات ساخته شده بعدي از چنين مواد اوليه چندان غيرمنطقي به نظر نمي رسد
کلمات کليدي: شناسايي تقلبات، استفاده از روشهاي بيوتکنولوژي، مواد غذايي.