بسياري از توليد کنندگان در موقعيت هاي مختلف با مشکلاتي در عملکرد توليد مثلي گله خود روبرو مي شوند.زمانيکه راندمان توليد مثلي گله افت مي کند،توليد کننده بايد براي شناسايي علل امر و يافتن راه حل،با دامپزشک گله،کارشناس تلقيح مصنوعي،نمايندگي شرکت تامين خوراک و ديگر افراد ذيربط مشورت نمايد.متن حاضر به معرفي انواع اصلي مشکلات ناباروري در گله مي پردازد و براي پيشگيري و کنترل آن ها پيشنهاداتي ارائه مي دهد.
جفت ماندگي:
زماني که جفت يک گاو ماده،ظرف 12 ساعت پس از زايمان خارج نشود،اين وضعيت را جفت ماندگي مي گويند.بروز جفت ماندگي در گله هاي گاو شيري نبايد بيش از 8 باشد.
فاکتورهاي احتمالي دخيل در جفت ماندگي:
1- عفونت هاي خاص از قبيل لپتوسپيروز،بروسلوز،کامپيلوباکتر،رينوتراکئيتيس عفوني(IBR) و ديگر عفونت ها مي تواند سبب جفت ماندگي گردد.اين عفونت ها ممکن است سبب سقط جنين گردد اما مي تواند جفت ماندگي پس از زايمان را نيز منجر شود.
2- عفونت هاي نا معين ايجاد شده توسط طيف وسيعي از باکتري ها و ويروس ها که در خلال آبستني يا هنگام زايمان رخ مي دهند،مي توانند به نحوي با جفت ماندگي مرتبط باشند.
3- دوقلوزايي و زايمان هاي غير طبيعي شامل زايمان هاي طولاني مدت يا سخت زايي ها،اغلب سبب جفت ماندگي خواهند شد.
4- کمبود سلنيم،ويتامين A و يا ويتامين E مي تواندبروز جفت ماندگي را به ميزان بالايي افزايش دهد.
5- چاق شدن گاوهاي خشک از روي دريافت انرژي اضافي و يا دوره ي خشکي طولاني مدت اغلب با جفت ماندگي مرتبط مي باشد.
رفع مشکل و پيشنهادات کنترلي:
1- عفونت هاي خاص را آزمايش کنيد.از آزمايش هاي خوني در تشخيص عفونت هاي خاص بهره بگيريد.چنانچه عفونتي را تشخيص داديد،نسبت به معالجه،واکسيناسيون و يا حذف گاو آلوده اقدام نماييد.
2- با تمييز نگاه داشتن محوطه ي زايمان و بستر پوشاني مناسب،تماس گاو با ارگانيسم هاي نا معين را به حداقل برسانيد.در صورت امکان،زايمان را روي علوفه انجام دهيد.از جايگاه زايمان براي مقاصد ديگر استفاده نکنيد.
3- تليسه ها را با گاوهاي نري آميزش دهيد که رکورد آسانزايي داشته اند.به دقت گاوهاي در حال زايمان و تليسه ها را تحت نظر بگيريد.چنانچه پس از گذشت 30 دقيقه پيشرفت چنداني در زايمان حاصل نشد،گاو نياز به کمک شما دارد.سعي کنيد به آرامي و با رعايت نظافت اين کار را انجام دهيد.
4- در مناطقي که از لحاظ سلنيم فقيرند،سلنيم مکمل را به صورت غذاي خشک يا تزريق به گاوهاي خشک برسانيد.آزمايشاتي ترتيب دهيد که وضعيت سلنيم را تعيين نمايد.حداقل 5-4 هفته در سال گاوها را با علوفه مرتعي سبز و تازه تغذيه کنيد.حدود 160000 واحد ويتامين A(يک ميليگرم کاروتن معادل 400 واحد ويتامين A است)از تمامي منابع(طبيعي و مکمل) تهيه نماييد.
5- از بالا رفتن بيش از حد نمره وضعيت جلوگيري نماييد.دسترسي به خوراک هاي پرانرژي مثل سيلوي ذرت يا مواد دانه اي را طي دوره ي خشکي محدود نماييد.
متريت:
عفونت رحم تحت عنوان متريت شناخته مي شود.گاوها معمولا طي 2 هفته اول پس از زايمان ترشحاتي به رنگ قرمز-قهوه اي از خود بيرون مي دهند.چنانچه اين ترشحات بيش از 2 هفته ادامه يابد يا اگر ترشحات بدبو باشند،اين امر گواهي بر عفونت رحمي دارد.
فاکتورهاي احتمالي دخيل در ايجاد متريت:
1- بسياري از گاوهايي که جفت ماندگي دارند، دچار متريت نيز خواهند شد.(فاکتورهاي موثر بر جفت ماندگي را مشاهده نماييد)
2- ممکن است در اثر سختزايي،به مجراي توليد مثلي جراحاتي وارد آمده باشد و يا نيروي بيش از حدي که حين کمک رساندن اعمال شده سبب بروز اين جراحات گشته باشد.همچنين اين جراحات مي تواند در زمان تلقيح يا تيمار هاي رحمي نيز بوجود آمده باشد.
3- آلودگي مجراي توليد مثلي مي تواند در زمان زايمان،آنهم وقتي گاوها يا تليسه ها شديدا نسبت به عفونت حساس اند بوجود آيد.چنانچه محل زايمان آلوده باشد يا اگر کمک رساني در حين زايمان غير بهداشتي انجام گرفته باشد،نتيجه ي احتمالي آن متريت خواهد بود.
4- استفاده از بلوس هاي رحمي بخاطر واکنش بدن به مواد موجود در بلوس ها مي تواند منجر به تجمع چرک گردد.
5- کمبود سلنيم يا ويتامين E ممکن است با متريت مرتبط باشد.
6- چاقي بيش از حد ممکن است سلامتي گاوها را در زمان زايمان يا اوايل شيرواري به خط